ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1163

ગુજરાતી ભાષામાં 'લાડુ રજા માગે છે' અર્થાત્ લાડુ પીરસવાનું હવે બંધ થાય છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1162

તે ચીંથરેહાલ હાલતમાં હતો.

તે ચીંથરેહાલ હતો.

 

અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 154

જરૂર જણાય તો રિપીટ કરો, પણ ફરી વાર રિપીટ ન કરો!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1161

 

'નવજીવને' એમ નહીં, 'નવજીવન' સાપ્તાહિકે એમ શબ્દપ્રયોગ કરવો.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1160

'નિયમોની ઐસીતૈસી કરીને' જેવા શબ્દપ્રયોગની જગ્યાએ 'નિયમોની પરવા કર્યા વગર' જેવો શબ્દપ્રયોગ કરી શકાય.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1159

 

'પશ્ચાત્' અને 'પાશ્ચાત્ય' એ બન્ને શબ્દોમાં ફેર છે.

અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 153

 

કેટલાક લોકો ભલે 'ઇલેક્ટ્રિકસિટી' બોલે, પણ આપણે તો 'ઇલેક્ટ્રિસિટી' જ બોલવું!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1158

વાતચીતમાં ક્યારેક આવો વાક્યપ્રયોગ સાંભળવા મળે છે :

 

'એમને ઘરનું મકાન છે!'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1157

નાનકડો ફેર શોધીને કહો કે, કયું વાક્ય સાચું છે? : 

'એમનાં માતાપિતાએ ઘણું વેઠવું પડ્યું છે.' 

'એમનાં માતાપિતાએ ઘણું વેઠવું પડયું છે.' 

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1156

 

આ ત્રણ પૈકી કયું વાક્ય સુધારવું પડે એમ છે? :

'મારો મિત્ર કહે છે કે, એનું ઘર પીડીપીયુ યુનિવર્સિટી પાસે આવેલું છે.'

'મારો મિત્ર કહે છે કે, એનું ઘર પીડીપીયુ પાસે આવેલું છે.'

'મારો મિત્ર કહે છે કે, એનું ઘર પીડીપી યુનિવર્સિટી પાસે આવેલું છે.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1155

સાચો શબ્દ કયો?

'અર્ઘ્ય', 'અર્ધ્ય', કે બન્ને શબ્દો સાચા છે?

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1154

શબ્દમાં અનુસ્વારના સ્થાનને ફેરવો અને વાક્યના અર્થની પથારી ફેરવો :

બે ગાડાં લાવવાની મજૂરી કોણે આપી?

બે ગાંડા લાવવાની મંજૂરી કોણે આપી?

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1153

અનુસ્વાર મૂકતી વખતે ગાફેલ રહેશો તો 'મંદિરા' તરત જ 'મદિરા'માં ફેરવાઈ જશે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1152

પક્ષી ને બચ્ચાં મરી ગયાં.

પક્ષી ને બચ્ચાં મળી ગયાં. 

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1151

પક્ષીને બચ્ચાં મળી ગયાં. 

પક્ષી ને બચ્ચાં મળી ગયાં. 

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1150

'બહારની કોઈ વ્યક્તિને પૂછ્યા વિના દુકાનની અંદર પ્રવેશ કરવો નહીં.' 

'બહારની કોઈ વ્યક્તિએ પૂછ્યા વિના દુકાનની અંદર પ્રવેશ કરવો નહીં.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1149

માર્ચ, ૧૯૨૨માં 'યંગ ઇંડિયા'માં પ્રકાશિત થયેલા લેખો બદલ ગાંધીજી ઉપર 'રાજદ્રોહ'નો મુકદ્દમો ચલાવવામાં આવ્યો. 

'યંગ ઇંડિયા'માં પ્રકાશિત થયેલા લેખો બદલ ગાંધીજી ઉપર માર્ચ, ૧૯૨૨માં 'રાજદ્રોહ'નો મુકદ્દમો ચલાવવામાં આવ્યો.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1148

પૂજ્ય બાપુએ ૧૮૮૭માં મેટ્રિક્યુલેશનની પરીક્ષા પસાર કરી. 

મો.ક. ગાંધીએ ૧૮૮૭માં મેટ્રિક્યુલેશનની પરીક્ષા પસાર કરી.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1147

ગાંધીજીએ સ્વર્ગસ્થ સરદારને સંદેશો મોકલ્યો. 

ગાંધીજીએ સરદારને સંદેશો મોકલ્યો. 

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1146

આજથી બરાબર બે દિવસ બાદ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલનો જન્મદિવસ આવશે. 

એકત્રીસ ઑક્ટોબરના રોજ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલનો જન્મદિવસ છે. 

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1145

'ગ્રાંન્ટ'માંથી અનુસ્વાર કાપો!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1144

'ઉધાર હાથે ફાળો આપો.' 

'ઉદાર હાથે ફાળો આપો.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1143

'ખળું પાકી જવું' અર્થાત્ 'લાભ થવો'

(સૌજન્ય : મંગુબેન ઠાકોર, મેરા, ૧૫-૧૧-૨૦૨૦)

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1142

'છમકલું' એટલે 'નાનકડું તોફાન', તો પછી 'નાનકડું છમકલું' એટલે કેટલું તોફાન?!

Reporting science, technology & agriculture

https://www.thenewsmanual.net/Manuals%20Volume%202/volume2_31.htm

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1141

'તપાસ કરવી', પણ 'તપાસો કરવી' નહીં!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1140

એમણે ભલે 'તર તોત રત' લખ્યું;

આપણે 'તરતોતરત' વાંચવાનું! 

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1139

'કઈ વસ્તુ, વગર કામ અટકે છે?'

'કઈ વસ્તુ વગર, કામ અટકે છે?'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1138

મચ્છર એકપણ ઘરમાં નથી.

એકપણ મચ્છર ઘરમાં નથી.

સાર્થક વાચન એટલે 'જલસો'

ફાધર વાલેસ : ગુજરાતી ભાષા, સાહિત્ય, સંસ્કૃતિનું નમ્રનામ

ફાધર વાલેસ

Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1137

'રોટલી પૂરી થઈ ગઈ.' (જ્યારે બરાબર ન બની હોય ત્યારે!) 

'રોટલી પૂરી થઈ ગઈ.' (જ્યારે બહુ સારી બની હોય ત્યારે!)

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1136

'આપણી પુરીની સર્વોત્તમ પૂરી અમારી દુકાને મળશે.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1135

જે વિધવા હોય એ સ્ત્રી જ હોય તો, 'વિધવા સ્ત્રી' લખવાની શી જરૂર છે?!

 

ગુજરાત જાહેર સેવા આયોગ : જાહેરાત

https://gpsc.gujarat.gov.in/Documents/pressrelease/PressRelease_2020-11-5_670.pdf

Making Manuscripts

https://youtu.be/nuNfdHNTv9o

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1134

જો માજી ઘરડા જ હોય તો 'ઘરડા માજી' લખવાની શી જરૂર છે?!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1133

'સસ્તા અનાજની દુકાને, માજીનો નંબર ક્યારે આવશે?'

'સસ્તા અનાજની દુકાને, માજીનો વારો ક્યારે આવશે?'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1132

માણસે સારાં સત્કર્મો કરવાં જોઈએ.

માણસે સત્કર્મો કરવાં જોઈએ.

માણસે સારાં કર્મો કરવાં જોઈએ.

આશિષ કક્કડનું મિત્રમંડળીમાંથી આમ અચાનક ઊઠી જવું

આશિષ કક્કડ

Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર

આશિષ કક્કડ

Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર

દીપક સોલિયા સાથે આશિષ કક્કડ

Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર

આશિષ કક્કડ, બહુપ્રતિભાપૂર્ણ માધ્યમકાર

અવતરણ : ૨૧-૦૫-૧૯૭૧

અવસાન :  ૦૨-૧૧-૨૦૨૦

ભારતી : અંતરિયાળ આદિલોકની આશા

ભારતી : આત્મવિશ્વાસની અભિવ્યક્તિ
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર

ભારતી : અભિવાદન અને અભિનંદન
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર

ભારતી : અનુભવના ઓટલે
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર

લેખ-સૌજન્ય : મહેશ શાહ, વરિષ્ઠ પત્રકાર, 'ચિત્રલેખા' સાપ્તાહિક, ૦૨-૧૧-૨૦૨૦    

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1131

ગુજરાતી ભાષામાં 'હેર-સ્ટાઈલ'ની જગ્યાએ 'કેશ-શૈલી' કે 'વાળ-વટ' જેવા શબ્દો ઓળવા જેવા ખરા!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1130

'તમે વાળની હેર-સ્ટાઈલ બદલી કાઢી છે?'

'તમે વાળની ઢબ બદલી કાઢી છે?'

'તમે હેર-સ્ટાઈલ બદલી કાઢી છે?'

Copyright : Cases and Challenges

https://www.mondaq.com/india/copyright/655852/copyright-law-in-india-everything-you-must-know

https://www.ndtv.com/topic/copyright-infringement

https://www.intepat.com/blog/copyright/5-copyright-cases-2019-india/

https://www.latestlaws.com/articles/online-piracy-and-copyright-infringement-issues-and-challenges-by-princess-kalyani/#_ftnref3

https://www.irro.org.in/lessons-to-learn-from-famous-copyright-infringement-cases/

https://www.mondaq.com/india/copyright/942020/masakali-20-and-many-more-copyright-infringement-in-indian-film-industry-continues

https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/delhi/other-news/copyright-what-does-the-law-say/articleshow/58316948.cms

https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/upload_document/CprAct.pdf

સરદાર વલ્લભભાઈ : સાદગીપૂર્ણ વ્યક્તિત્વ

 

મહામારી, ગાંધીજી, પ્રસ્તુતતા

https://www.news18.com/news/opinion/lessons-from-covid-19-and-gandhi-the-coronavirus-pandemic-has-challenged-the-very-foundations-of-globalisation-2553781.html

https://indianexpress.com/article/opinion/columns/coronavirus-covid-19-tracker-india-mahatma-gandhi-swadeshi-swachhata-sarvodaya-gita-dharampal-6369939/

https://thefederal.com/the-eighth-column/conversation-with-gandhiji-in-the-time-of-pandemic/

https://www.thestatesman.com/opinion/covid-cleanliness-gandhi-1502878279.html

https://www.researchgate.net/publication/341266883_Gandhian_Development_Model_as_an_Alternative_Development_Model_in_Post-COVID-19_Indian_Economy

https://www.livemint.com/companies/people/-india-would-ve-been-worse-had-it-not-been-for-gandhi-s-values-and-principles-11570023497366.html

https://media.africaportal.org/documents/Gandhi_now_COVID-19_and_the_need_for_solidarity_economics.pdf

https://www.hindustantimes.com/cities/post-covid-healthcare-in-india-must-take-a-gandhian-turn/story-CqXKKpV2F3NKqAQQL8xEyO.html

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6515725/

https://www.hindustantimes.com/analysis/covid-19-there-are-answers-that-lie-in-gandhi-s-hind-swaraj/story-5Id3Z3kXhmkz3jGt1FzCvO.html

https://wagingnonviolence.org/metta/2020/05/what-would-gandhi-do-coronavirus/

New Media and Development Communication

https://www.comminit.com/ict-4-development/content/new-media-and-development-communication

પત્રકારત્વની સફર // ઉર્વીશ કોઠારી

https://urvishkothari-gujarati.blogspot.com/search/label/%E0%AA%AA%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%A8%E0%AB%80%20%E0%AA%B8%E0%AA%AB%E0%AA%B0

કેશકર્તનાલયમાં પુસ્તકાલય // A library in a Salon

https://www.thehindu.com/life-and-style/pon-mariappan-maintains-a-mini-library-inside-his-salon-in-thoothukudi-that-boasts-of-a-collection-of-900-books-in-tamil-and-english/article30656866.ece

Censorship - creative liberty versus social responsibility // Avinash Tripathi

http://www.bollywooduntold.com/2020/10/censorship-creative-liberty-versus.html

Participatory Communication : A Practical Guide

https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/5940/499270PUB0comm101Official0Use0Only1.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Research Methodologies for Media

http://www.nraismc.com/wp-content/uploads/2017/03/603_-_MEDIA_RESEARCH-1.pdf

કોરોનાકાળનું દસ્તાવેજીકરણ

ગૂજરાત વિદ્યાપીઠના પદવીદાન-સમારંભ(૧૮-૧૦-૨૦૦૩)માં મહાશ્વેતા દેવી

મહાશ્વેતા દેવી // ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ // ૧૮-૧૦-૨૦૦૩ 

Photograph : Ashwinkumar / છબી : અશ્વિનકુમાર

https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Use-education-to-uplift-tribals-Mahashweta-Devi/articleshow/240929.cms

https://feminisminindia.com/2017/03/14/mahasweta-devi-essay/

https://www.shethepeople.tv/sepia-stories/author-mahasweta-devi-activist-india/

https://www.hindustantimes.com/inspiring-lives/mahasweta-devi-writer-who-defied-injustice/story-Up10Qbc05z85p17VkFtLUL.html

https://www.thehindu.com/thread/reflections/mahasweta-devi-is-not-dead/article14549197.ece

https://www.nytimes.com/2016/08/03/books/mahasweta-devi-bengali-writer-and-activist-who-fought-injustice-dies-at-90.html

https://www.seagullbooks.org/our-authors/d/mahasweta-devi/

https://www.outlookindia.com/photos/people/mahasweta-devi/4438?photo-209

https://indiantribalheritage.org/?s=Mahasweta+Devi

https://www.newsgram.com/mahasweta-devi/

https://youtu.be/XvLKlES2CJQ

આવો, ગ્રામીણ ભારત વિશે જાણીએ

 

https://ruralindiaonline.org/

એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામને જન્મદિન નિમિત્તે અભિવંદન

જ્યોતીન્દ્ર દવેના કેટલાક હાસ્યલેખો

https://www.aksharnaad.com/tag/jdave/

Ram Narayan Chaudhary website

Shri Ram Narayan Chaudhary (1895–1989) was an eminent Gandhian freedom fighter, social worker, thinker, and prolific writer from Rajasthan.

This website by Shri Chaudhary’s family is a tribute to a hero of India’s freedom movement and to bring to public knowledge his and his wife, Anjana Devi’s contributions to the country.

https://www.ramnarayanchaudhary.org/

Do we have a Right to Privacy in India? | Indian Constitution Important Cases | Fundamental Right

https://youtu.be/vca6MlZ3n9k

બબલભાઈ મહેતાને જન્મદિન નિમિત્તે અભિવંદન

 

'टीआरपी और टेलीविजन: चैनल्स की सांप सीढ़ी' - लक्ष्मेंद्र चोपड़ा

http://duniyaindinon.blogspot.com/2016/05/blog-post.html?m=1

Is Indian media complying with suicide reporting guidelines? // Manasi Chandu

https://www.firstpost.com/india/is-indian-media-complying-with-suicide-reporting-guidelines-study-shows-language-used-by-many-newspapers-problematic-8857191.html

Corona Cyclips Part -1

https://www.youtube.com/watch?v=nZFmlY-ga-Q&feature=youtu.be&ab_channel=Asiaville

The shepherd who digs ponds for animals

https://india.mongabay.com/2020/10/the-shepherd-who-digs-ponds-for-animals/?mc_cid=9e3746620f&mc_eid=21e12f145e

गांधी जी की उर्दू और उर्दू के गांधी जी // ज़िया ज़मीर

https://blog.rekhta.org/gandhi-ji-ki-urdu-aur-urdu-ke-gandhi-ji/

બોરસદ પ્લેગનિવારણ

https://www.gandhiheritageportal.org/gu/ghp_booksection_detail/MTctMTU1LTI=#page/447/mode/1up

સૌજન્ય: 

રાવજીભાઈ મણિભાઈ પટેલ 
જીવનનાં ઝરણાં : ભાગ પહેલો (૧૯૦૭ થી ૧૯૩૭)

Grandfather Gandhi - a play based on the book

https://www.youtube.com/watch?v=I08B4J1RyNI&feature=youtu.be&ab_channel=HemaliChoksi

Journalism, fake news & disinformation: handbook for journalism education and training

https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265552

It’s time for journalism educators to rethink ‘objectivity’ and teach more about context // Gina Baleria

https://www.poynter.org/educators-students/2020/its-time-for-journalism-educators-to-rethink-objectivity-and-teach-more-about-context/

Trial by Media, Is it fair?

 

https://www.civilserviceindia.com/subject/Essay/trial-by-media2.html

Gandhi's Footsteps

https://www.youtube.com/watch?v=VxFaO1huVlk&ab_channel=RTDocumentaryRTDocumentary

https://www.youtube.com/watch?v=_r2KLCQ1pUk&ab_channel=RTDocumentaryRTDocumentary

ગુજરાતી ટૂંકીવાર્તા-સંપદા (૧૯૧૮થી ૨૦૧૮) // સંપાદક : મણિલાલ હ. પટેલ

'એકત્ર'નો ગ્રન્થ-ગુલાલ : ગુજરાતી ટૂંકીવાર્તા-સંપદા

‘એકત્ર ફાઉન્ડેશન’ દ્વારા પ્રસ્તુત કરવામાં આવી રહેલ ડિજિટલ વાર્તા સંચય, નામે: ‘ગુજરાતી ટૂંકીવાર્ત-સંપદા’માં, ગુજરાતી ભાષામાં, ૧૯૧૮થી ૨૦૧૮ સુધીનાં એકસો વર્ષોમાં લખાયેલી, કેટલીક મહત્ત્વની અને પ્રતિનિધિરૂપ વાર્તાઓ સમાવવામાં આવી છે. પંચોતેરથી વધુ લેખકોની બસો પચાસથી વધુ વાર્તાઓ અહીં ભાવકો-વાચકો માટે રજૂ કરી છે. વિવિધ રસરુચિ ધરાવતા વાચકોને ધ્યાનમાં રાખીને વિવિધ વિષયો પર લખાયેલી, જુદીજુદી લેખનરીતિની વાર્તાઓ અહીં ઉપલબ્ધ કરાવી છે.  ગુજરાતી વાર્તાકળાનો તથા એના વિકાસના બધા તબક્કાઓનો પરિચય વાચકને મળી રહેશે. સાથે મહત્ત્વના બધા જ વાર્તાકારોની ધ્યાનપાત્ર એવી વાર્તાઓ સમાવી લેવાનો ઉપક્રમ પણ રાખ્યો છે. આશા છે, આ મહત્ત્વાકાંક્ષી પ્રયાસ વાચકોને સંતોષ આપશે. અભ્યાસીઓને પણ એનો લાભ મળશે. હવે વાર્તાઓ આપની સામે છે: શુભ હો! — મણિલાલ હ. પટેલ સંપાદક ગુજરાતી ટૂંકીવાર્ત-સંપદા

વાંચો : ગુજરાતી ટૂંકીવાર્તા-સંપદા (૧૯૧૮થી ૨૦૧૮) 

https://ekatra.pressbooks.pub/vartasampada/

History of Doordarshan

https://www.youtube.com/watch?v=oxtRxWcKqc8&feature=youtu.be&ab_channel=PrasarBharatiArchives

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1129

કેટલીક વખત આ રીતે 'લાગું' શબ્દ જોવા મળે છે. જોકે, આપણે 'લાગુ' શબ્દ ઉપર અનુસ્વાર લાગુ પાડવાનું રહેવા દેવું.

The Blue Club Media Fellowship 2020

 

https://www.theblueclub.org/fellowship

A STUDY OF LOKMANYA BAL GANGADHAR TILAK AND COURT CASES || GEETALI TILAK

http://www.mahratta.org/CurrIssue/2020_Sep/1%20A%20STUDY%20OF%20LOKMANYA%20BAL%20GANGADHAR%20TILAK%20AND%20COURT%20CASES%20-%20GEETALI%20TILAK.pdf

When Steve McCurry shot the Indian monsoon

 

https://uk.phaidon.com/agenda/photography/articles/2016/february/24/when-steve-mccurry-shot-the-indian-monsoon/

Steve McCurry : One of the finest image-makers

 

https://www.stevemccurry.com/

https://www.nationalgeographic.com/contributors/m/photographer-steve-mccurry/

Press Council of India Report on Paid News

http://presscouncil.nic.in/content/Hindi/index.aspx

http://www.presscouncil.nic.in/WriteReadData/userfiles/file/CouncilReport.pdf

કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણીને સ્મરણ-વંદન

https://youtu.be/7AYYQo6UvqM

Writing for Online Media

 

https://www.openschoolofjournalism.com/module-excerpt-viewer/writing-for-online-media-jt060

પુસ્તકો પ્રત્યેનો પારાવાર પ્રેમ

રાજકોટ : કરિયાવરમાં પિતાએ દીકરીને ગાડું ભરીને પુસ્તકો આપ્યાં

https://www.youtube.com/watch?v=TAIXMvs7u_8

(સૌજન્ય : BBC News ગુજરાતી)

How to Make Virtual Learning Better, Not Worse, Than In-Person

https://neuroleadership.com/your-brain-at-work/how-to-make-virtual-learning-better#:~:text=The%20solution%3A%20Organizations%20should%20make,because%20of%20the%20spacing%20effect.

Doordarshan Days - Standup Video - Ft Alexander the Comic

https://www.youtube.com/watch?v=JFkTRTMJyCQ&ab_channel=AlexanderBabu

Bihar Man Carves Out 3-Km Long Canal In 30 Years To Irrigate Parched Fields

https://www.ndtv.com/india-news/bihar-man-carves-out-3-km-long-canal-in-30-years-to-irrigate-parched-fields-2294556

Freedom of the Press: Using the Law to Defend Journalists // Kartik Sharma

https://books.google.co.in/books?id=cBkNQZT0fLQC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

Press Council of India | Official Website

https://presscouncil.nic.in/

The Seven Ages of Cinema

https://prezi.com/p/lpvqa_3odeoq/the-seven-ages-of-cinema/

Panels or Manels? Desperately seeking women in Indian TV news debates

http://www.nwmindia.org/images/NWMI_Manels_2019_short_PDF.pdf

How a Hindi Newspaper Backed by Gandhi Lit the Flame of the Freedom Struggle in Mauritius

 

https://www.news18.com/news/buzz/how-a-hindi-newspaper-backed-by-gandhi-lit-the-flame-of-the-freedom-struggle-in-mauritius-2853165.html

Dr. Sarvepalli Radhakrishnan - A documentary | શિક્ષક દિવસની શુભેચ્છાઓ : આજના દિને, વર્ષના પ્રત્યેક દિને!

ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન વિશેનું દસ્તાવેજી ચલચિત્ર જુઓ :

https://www.youtube.com/watch?v=UjwhXOqfBJY

Everything about Blogging

https://www.wpbeginner.com/beginners-guide/what-is-a-blog-and-how-is-it-different-from-a-website-explained/

https://hostingtribunal.com/blog/how-many-blogs/#gref

http://links.net/

https://www.worldometers.info/blogs/

https://www.sfgate.com/news/article/Time-to-get-a-life-pioneer-blogger-Justin-Hall-2697359.php

https://www.easkme.com/2019/02/history-of-blogging-infographic.html?m=1

https://www.easkme.com/2019/02/history-of-blogging-infographic.html?m=1

https://www.netfunny.com/rhf/oldest-blog.html

https://growthbadger.com/blog-statistics/

https://optinmonster.com/blogging-statistics/#:~:text=General%20Blogging%20Statistics&text=There%20are%20about%2070%20million,takes%203.5%20hours%20to%20write.

ગ્રામજીવન પદયાત્રા // ૨૦૦૭

પત્રકારત્વ અને સમૂહ પ્રત્યાયન વિભાગ, ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ

ગ્રામજીવન પદયાત્રા, તાલુકો : રાણપુર, જિલ્લો : અમદાવાદ

અધ્યાપક : અશ્વિનકુમાર

વિદ્યાર્થીઓ

દિલીપ વસાવા : ટુકડી-નાયક

તૃપ્તિ દવે : સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ (નાટક+પ્રાર્થના)

જિગર ઠાકર : પ્રભાતફેરી + પ્રદર્શન

જિગ્નેશ પુરુષોત્તમદાસ : રીપોર્ટિંગ + મુલાકાત

રુચિ અંતાણી : પત્રક-વિતરણ + પુસ્તક-વેચાણ

શુભ સુતરિયા : કાર્યક્રમ-વ્યવસ્થા

આશિષ ગોયલ : ગ્રામ-સંપર્ક

રબારી બહેનાેની રુઆબદાર બાની /////// ડૉ. અશ્વિનકુમાર

સૌજન્ય :

e.અસ્મિતા (ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી (યુ.કે.)નું મુખપત્ર, સંપાદક : પંચમ શુક્લ)

અંક : ૧૬, ૦૧-૦૯-૨૦૨૦

http://glauk.org/publications/

વિશેષ આભાર : વિપુલ કલ્યાણી

Most in the UK Say News Media Have Helped Them Respond to COVID-19, but a Third Say News Coverage Has Made the Crisis Worse

 

https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/sites/default/files/2020-08/UK%20COVID-19%20News%20and%20Information%20Project%20Factsheet%2010%20-%20FINAL.pdf

Newsreaders of Doordarshan Era // Articles

 

https://scroll.in/magazine/849481/three-doordarshan-era-anchors-recall-what-a-dignified-era-of-television-news-looked-like

https://www.scoopwhoop.com/90s-news-readers-tv/

https://abhisays.com/doordarshan/revisiting-20-old-doordarshan-news-readers-and-anchors.html

https://www.unnatisilks.com/blog/the-irresistible-charm-of-the-doordarshan-female-news-readers/

http://8ate.blogspot.com/2009/10/famous-old-faces-of-doordarshan.html

https://www.timesnownews.com/the-buzz/article/dd-news-anchors-dd1-dd2-female-anchors-90s-80s/241355

https://www.vervemagazine.in/people/the-iconic-anchors-of-doordarshan-on-what-reportage-in-the-90s-entailed

https://www.womensweb.in/2018/08/women-newsreaders-doordarshan-aug18wk2sr/

http://airddfamily.blogspot.com/2016/08/revisiting-old-doordarshan-news-readers_24.html

Newsreaders of Doordarshan Era // Videos

https://www.youtube.com/watch?v=wO-BbLQiTSk

https://www.youtube.com/watch?v=BYU4kOBhxxI

https://www.youtube.com/watch?v=lXAywHZAGm0

https://www.youtube.com/watch?v=yH2_JnPG_FY

https://www.youtube.com/watch?v=OZQhLM-fJ6I

https://www.youtube.com/watch?v=rC-UH5RVDGA

https://www.youtube.com/watch?v=s_Iyrz5xYh0

https://www.youtube.com/watch?v=YBTPR9ndsHw

https://www.youtube.com/watch?v=HM-22JyXYQQ

https://www.youtube.com/watch?v=abXKdVcf8dQ

https://www.youtube.com/watch?v=4p5P2nAXu98

https://www.youtube.com/watch?v=l6T9w6_Unao

https://youtu.be/8GVDIDCHcfw

https://www.youtube.com/watch?v=TXdJpTuhUNQ

https://www.youtube.com/watch?v=l-nIgRZYwHs

https://www.youtube.com/watch?v=g5WmMtBfyig

https://youtu.be/XiwWccaispg 

ધ્રુસકે-ધ્રુસકે કે હળવે-હળવે પણ હસો ખરા

http://archive.readgujarati.in/sahitya2/hasyalist/

http://www.readgujarati.com/hasyalist/

http://www.mavjibhai.com/gadya/vyayamsadhna.htm

History of Press Laws in India

 

https://www.yourarticlelibrary.com/history/history-and-development-of-indian-press-and-press-acts/23717

http://www.ijhssi.org/papers/vol7(2)/Version-1/C0702011315.pdf

https://indianexpress.com/article/research/a-pre-independence-history-of-press-freedom-in-india/

https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/development-of-indian-press-during-british-rule-in-india-1445315232-1

http://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/7462/1/Unit-3.pdf

http://www.legalserviceindia.com/articles/media.htm

https://editorsguild.in/history-of-journalism/

https://www.epw.in/system/files/pdf/1955_7/11/the_story_of_the_indian_press.pdf

https://www.prsindia.org/theprsblog/regulation-media-india-brief-overview

https://www.academia.edu/3685737/History_of_Press_in_India

https://thewire.in/history/emergency-free-press

https://www.britannica.com/topic/Vernacular-Press-Act

http://districtcourtsnamchi.nic.in/laws/The%20Press%20&%20Registration%20of%20Books%20Act,%201867.pdf

https://mib.gov.in/acts/press-council-act-1978

The Copyright Act, 1957

 

https://www.youtube.com/watch?v=R4TGgeytizs

S.A. Brelvi, Journalist and Secular Nationalist Who Stood Up to the British Raj // Sidharth Bhatia

 

https://thewire.in/media/s-a-brelvi-journalist-bombay-chronicle

(Link-courtesy : Bhavesh Bariya, a student of M.A. (Journalism & Mass Communication) at Gujarat Vidyapith, Ahmedabad)

Newspapers (Incitement to Offences) Act, 1908

 

https://www.legalcrystal.com/act/133985/newspapers-incitement-to-offences-act-1908-complete-act

Training focuses on reporting on LGBT+ rights [India]

 

https://ijnet.org/en/opportunity/training-focuses-reporting-lgbt-rights-india

THE HANDBOOK OF JOURNALISM STUDIES

 

http://keralamediaacademy.org/wp-content/uploads/2015/02/Handbook-of-Journalism-Studies.pdf

Coalition on Online Abuse

https://www.iwmf.org/coalition-on-online-abuse/ 

The Growth Story Of Instagram

 

https://www.hexagrowth.io/the-growth-story-of-instagram/

Gandhi & Health

https://main.icmr.nic.in/sites/default/files/Parth/index.html#p=1

How Radio Shaped The World // Peter Hoar

 

https://www.gizmodo.com.au/2020/08/how-radio-shaped-the-world/amp/?__twitter_impression=true

The benefits of good posture // Murat Dalkilinç

 

https://www.youtube.com/watch?v=OyK0oE5rwFY&feature=youtu.be

Audio-Visual Editing

https://youtu.be/MIS-xe3Bp7o

https://youtu.be/1prHtH0FowY

https://youtu.be/H_-egmWBlG8

https://youtu.be/8qrwPtwbAMg

Paradise Papers

https://inshorts.com/m/en/news/how-are-paradise-papers-different-from-panama-papers-1509991438267

https://www.newyorker.com/news/news-desk/how-a-german-newspaper-became-the-go-to-place-for-leaks-like-the-paradise-papers

https://www.frederikobermaier.com/paradise-papers-1/

https://www.fraud-magazine.com/article.aspx?id=4295004183

Evolution of Television 1920-2020

https://www.youtube.com/watch?v=PveVwQhNnq8&feature=youtu.be

Inspiring a generation: Gandhi’s Kodagu visit

https://www.deccanherald.com/spectrum/spectrum-statescan/inspiring-a-generation-gandhi-s-kodagu-visit-873484.html

Terms Used by Narratology and Film Theory

 

https://cla.purdue.edu/academic/english/theory/narratology/terms/#:~:text=Fabula%20refers%20to%20the%20chronological,sequence%2C%20and%20so%20on

10 Best Blogging Sites – Detailed Comparison

 

https://websitesetup.org/best-blog-sites/

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1128

 

'અમારી દુકાનેથી ગણપતિની માટીની મૂર્તિઓ મળશે.'  

 'અમારી દુકાનેથી માટીની ગણપતિની મૂર્તિઓ મળશે.'

Articles about Gandhi's autobiography

https://www.mkgandhi.org/intro_autobio.htm

https://www.mkgandhi.org/articles/inspired_auto.htm

https://www.mkgandhi.org/articles/social_work.htm

M K Gandhi : Free E-Books

https://www.mkgandhi.org/ebks/gujarati_ebooks.html

https://www.mkgandhi.org/ebks/gandhiebooks.htm#MG-journalist

ભારત છોડો, ભૂગર્ભ રેડિયો, અને ઉષા મહેતા

https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/194331/10/10_chapter%206.pdf

https://opinionmagazine.co.uk/details/6191/chal-man-mumbai-nagri%E2%80%9457

https://youtu.be/3bbuwlyLCcQ

A selection of readings on journalism - for journalists

 https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/selection-readings-journalism-journalists

Media laws and ethics: Code of Journalistic ethics & professional morality

 

https://www.youtube.com/watch?v=U2zkQJj4gXk&feature=youtu.be

રબારી બહેનોની રુઆબદાર બાની

ડૉ. અશ્વિનકુમાર

.............................................................................................................................

કેથી અને ભટીબેન / Cathy and Bhatiben
Representative Photograph : Dr. Ashwinkumar
પ્રતિનિધિરૂપ છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

મહેન્દ્ર મેઘાણી સંપાદિત 'અડધી સદીની વાચનયાત્રા' (ભાગ : ૧, પૃષ્ઠ : ૨૧)માં, પ્રદ્યુમ્ન તન્નાનો લેખ "ઈ તો સાંયડી રોપી છે!" શીર્ષકના છાંયડા હેઠળ પ્રકાશિત થયો છે. લેખક પ્રદ્યુમ્ન તન્નાને કચ્છના પ્રવાસમાંથી આ પ્રસંગ જડી આવ્યો છે. તેમણે રબારી જ્ઞાતિના લગ્નની દસ્તાવેજી સામગ્રી ભેગી કરવાના મુખ્ય હેતુ સાથે મીંઢિયાણા ગામની મુલાકાત લીધી હતી. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઢેબરિયા રબારીઓ વસે છે. તેમના આરાધ્ય દેવ કૃષ્ણ છે. આ રબારીઓનાં લગ્નનું વણજોયું મુહૂર્ત એટલે ફક્ત ગોકળઆઠમનો દિવસ. આમ, જન્માષ્ટમીએ ગામમાં ઘણાં બધાં ઘરે લગ્ન લેવાતાં હોય છે.

લેખકને તપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું કે આ ગામની નજીક આવેલા ટપર ગામમાં બે જાનોને ઉતારો આપવામાં આવ્યો છે. આથી તેઓ સાતમની બપોરે જ એ ગામમાં પહોંચી ગયા. તેમણે જાનના વડીલો પાસેથી, લગ્નવિધિની તસવીરો લેવાની પરવાનગી પણ મેળવી લીધી. લેખક ખોરડાં અને જાનૈયાઓને નિહાળતાં નિહાળતાં વાસના ચોકમાં આવ્યા. ત્યાં એક ભાભુમા ખાટલા પર બેસીને માળા ફેરવતાં હતાં. ખાટલાની બાજુમાં જ, કાંટાળી વાડની વચ્ચે આછા ભીના પોતમાં વીંટેલો એક રોપો હતો. તેને જોઈને કુતૂહલ થવાથી લેખકે નજીક જઈને એ અંગે પૂછ્યું. એમને આવકારતાં હળવું હાસ્ય વેરીને એ માડીએ કહ્યું : "ઈ તો સાંયડી રોપી છે, ભલા!"

આ સાંભળીને લેખકને ક્ષણવાર તો કશું સમજાયું નહીં, પણ પછી એ સહજ જવાબની ઓળખે, તેમણે અનુભવેલા અવર્ણનીય રોમાંચને શબ્દોમાં ઢાળતા પ્રદ્યુમ્ન તન્ના લખે છે : " ... "છાંયડી" રોપી હતી. બસ. લીમડો, વડ-પીપળ કે પછી આંબો-આંબલી, ઝાડના નામનુંય અગત્ય નહોતું! ને એ વધતાં પહેલાં જ ઘેટાં-બકરાં ચરી ના જાય કે ધખતા ધોમ એને સૂકવી ના દે, માટે ફરતી મેલી હતી કાંટાળી વાડ અને માથે પાતળું ભીનું પોત!

"કોઈ સમરથ કવિનેય ઈર્ષ્યા થઈ આવે એટલો સચોટ ને સભર શબ્દ-વિલાસ હતો એ! ને અચરજ તો એ વાતનું હતું કે જેને વાંચતાં-લખતાંયે નહોતું આવડતું એવી એક અભણ ગ્રામનારીએ સહજ ઊભર્યા અલંકારની સાથોસાથ આપણી સંસ્કૃતિના એક મૂળભૂત મૂલ્યને પણ દોહરાવ્યું હતું! છાંયડી એટલે છત્રછાયા, આશ્રય અને રક્ષણ. છાંયડી, ભારતના અજોડ ઔદાર્ય અને સહિષ્ણુતાનું પરિમાણ છે. જગતના અનેક શરણાર્થીઓની પેઢાનપેઢી એ ઓથમાં નિર્ભયપણે ફૂલીફાલી છે; વિવિધ ભાષાઓ અને ધર્મની ચિંતનધારાઓ પ્રગટી-પાંગરી છે!" 

આજે પણ આ પ્રસંગને યાદ કરતાં લેખક એ જ પ્રથમ વેળાના રોમહર્ષની પ્રતીતિ કરે છે. લેખકને એવી પાકી ખાતરી છે કે, જ્યાં સુધી આપણાં જનગણમનમાં ભાવ-કથનનું આવું સૌષ્ઠવ ભરેલું છે ત્યાં સુધી ગુજરાતી ભાષાના સાતત્યને આંચ નહીં આવે.

લેખક પ્રદ્યુમ્ન તન્નાએ ઉપરોક્ત પ્રસંગમાં જે મીંઢિયાણા ગામનો ઉલ્લેખ કર્યો છે તે ગામે જવાની તક અમને પણ જન્માષ્ટમીના તહેવાર નિમિત્તે અનાયાસે જ મળી. આ ગામનું સાચું નામ મીંદિયાળા છે. ઢેબરિયા રબારીઓનાં લગ્ન વિશે થોડું જાણવા માટે 'ધી ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ'ના કતારલેખક અને અમેરિકાનાં અન્ય રાષ્ટ્રીય સમાચારપત્રોમાં પ્રસંગોપાત લખતા મિત્ર માઇકલ બેનાનાવ સાથે અમે ઓગસ્ટ, ૨૦૦૬માં આ ગામની મુલાકાત લીધી. અમને મળેલી માહિતી મુજબ મીંદિયાળામાં શ્રાવણ વદ આઠમના દિવસે એંશી જેટલાં લગ્ન હતાં. પરણના આવા સામૂહિક શુભ અવસર તાકડે જ ગામમાં એક ડોશીનું મરણ થયું. લગ્નના રંગે રંગાયેલા ગામ ઉપર મૃત્યુની ઘટના શોકનો કાળો કૂચડો તો નહીં ફેરવી દે ને? એવી આશંકા સાથે અમે આ ગામનાં પૂરીબહેન રબારીને પૂછ્યું. તેમણે અમને હૈયાધારણ આપતાં હોય એમ કહ્યું : "ઈ તો ડોશીમાને ઢાંકી રાખ્યાં છે!"

અમને આ શબ્દપ્રયોગમાં બહુ ખબર પડી નથી એની એમને ખબર પડી ગઈ! આથી તેમણે અમને આ શબ્દપ્રયોગ વિગતે સમજાવ્યો. તેમના કહેવા મુજબ ગામમાં આટલાં બધાં ઘરે લગ્નનો પ્રસંગ એકમાત્ર ગોકળઆઠમના દિવસે જ હોય છે. હવે જો આ જ દિવસે ગામમાં મરણ થાય તો પણ આટલાં બધાં લગ્ન અન્ય કોઈ દિવસે ખસેડવાં શક્ય જ નથી. વળી, ઘણાં બધાં ઘરે જાન આવી હોય, ગીતો ગવાતાં હોય, લગ્નવિધિ ચાલતી હોય કે જમણવાર થતો હોય અને કોઈ વ્યક્તિની સ્મશાનયાત્રા નીકળે તો મૃતકના કુટુંબ સહિત ગામ આખાને શરમ અને સંકોચનો અનુભવ કરવો પડે. આ સંજોગોમાં લગ્નનું ટાણું આઘુંપાછું ઠેલવા કરતાં અંતિમયાત્રાનો સમય જ થોડાક કલાકો માટે પાછળ લઈ જવો વધારે હિતાવહ છે. મરણના સમાચાર ગામઆખું જાણતું હોય છતાં, મૃતકના પરિવારજનો પોતાના ઘરમાં મૃત્યુની ઘટના જાણે કે બની જ નથી એવું દર્શાવવા માટે, મૃતદેહને સાડી, ચાદર, કે ઓછાડથી ઢાંકી રાખે છે! આ ઘટનાને એક જ વાક્યમાં ખુલ્લી કરી દેનાર કે ઢાંકી દેનાર પૂરીબહેનની બળૂકી બોલીને બિરદાવવા માટે એકવીસ તોપોની સલામી પણ ઓછી પડે! મિત્ર માઇકલને સમજાવવા માટે, પૂરીબહેનની આ એક જ લીટીનો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કરતાં છૂટેલો પરસેવો તો જેણે લૂછ્યો હોય એ જ જાણે!

શૈક્ષણિક પરિસંવાદોની ચર્ચાઓમાં અને સરકારી યોજનાઓની જાહેરાતોમાં શુષ્ક રીતે વપરાતો 'સ્ત્રી સશક્તીકરણ' શબ્દ સાંભળી-સાંભળીને અબખો થઈ ગયો હોય એમણે એક કામ કરવું. આ જ મીંદિયાળા ગામનાં કકુબહેન રબારીને મળવું. તેમને મળીએ તો 'સ્ત્રી સશક્તીકરણ' જેવો શબ્દ અને તેનો અર્થ આપણને પાનીથી માંડીને પાંથી સુધી સમજાય જાય! આધેડ ઉંમરે પણ કડેધડે કદ-કાઠી, ગોરોચટક વાન, લીલાંછમ છૂંદણાં, અને કાળાંભમ્મર કપડાં. અણીદાર આંખો, તીખાં નાક-નકશી પણ મીઠી જબાન. એમના આંગણિયે ગયાં તો અમને એવો આવકારો આપ્યો કે, મનમાં કવિ 'કાગ'નું ગીત મોર બનીને નાચી ઊઠ્યું! અમે કકુબહેનના ખોરડાની માલીપા બેઠાં. કકુબહેન એટલે બૂંગિયો અવાજ અને બુલંદ આત્મવિશ્વાસ. એમના અસ્ખલિત વાણીપ્રવાહમાં રૂઢિપ્રયોગો અને રૂપકોનાં હોડકાં તરતાં રહેતાં. મા-બાપ વિશે એમ જ વાત નીકળી. માતા-પિતાનો મહિમા સમજાવતું કકુબહેનનું પહેલું વાક્ય હતું : "મા-બાપ તો જનમનું ઝાડ કહેવાય!"

એક વૃક્ષને જેમ ફળ બેસે છે એ જ રીતે મા-બાપ નામના ઝાડ ઉપર બેસતાં ફળ એટલે એમનાં બાળકો. સંતાનોને જન્મ આપનાર મા-બાપ એક ઝાડની જેમ જ પોતાનાં બાળકોનું કેટલું બધું પોષણ કરે છે! જીવવિજ્ઞાનની સાથે ભાવવિજ્ઞાનની આ આખી ઘટનાને પોતાની વાતના એક જ વાક્ય દ્વારા જીવંત બનાવનાર કકુબહેનના બોલીબળ આગળ એકાદ વખત લઘુતાગ્રંથિનો અનુભવ કરવા જેવો ખરો!

કચ્છમાં ભચાઉ અને રાપર વચ્ચેનો વિસ્તાર વાગડ નામે ઓળખાય છે. અહીં, રબારીઓની વસ્તી ધરાવતું જેઠાસરી નામનું ગામ છે. એક સમયે જેઠાસરી 'ગાયોનું ગામ' તરીકે જાણીતું હતું. કારણ કે, આ ગામમાં લગભગ દરેક રબારી કુટુંબ પાસે સો-દોઢસો ગાયો હતી. અહીંનાં રબારી કુટુંબો ઘાસચારાની શોધમાં ધણ સાથે સ્થળાંતર કરીને જીવતરને ટકાવી રાખતાં હતાં. પણ સમયની સાથે સમસ્યાઓના ઘણ વીંઝાવા લાગ્યા અને ધણ સંકોચાવા લાગ્યાં. આજીવિકા માટે ઘણા પશુપાલકો હવે ગાંધીધામ અને અન્ય સ્થળોએ મીઠાંનાં કારખાનાંમાં કે પછી છેવટે છૂટક મજૂરીકામ પણ કરે છે. આમ જોવા જાવ તો પ્રકાર જ બદલાયો, બાકી સ્થળાંતર તો એનું એ જ રહ્યું! માલધારીઓ માટે કાર્યરત 'મારગ' સંસ્થાનાં સ્થાપક નીતાબેન પંડ્યાએ આ પરિસ્થિતિનો તાગ મેળવવા આ ગામની બહેનોને પૂછ્યું : "તમે પહેલાં પશુઓ માટે સ્થળાંતર કરતાં હતાં અને હવે મજૂરીકામ માટે સ્થળાંતર કરો છો. આમાં તમને શો ફેર લાગે છે?" જેઠાસરીની એક રબારી બહેને વીજઝાટકે જવાબ આપતાં કહ્યું : "માલ છે તો મોભો છે!"

આજે પણ ગ્રામપ્રદેશમાં કોઈ પશુપાલક માટે છેવટે તો ઢોરઢાંખરની સંખ્યા જ મોભાનો સાચો માપદંડ છે. આ વાસ્તવિકતાને એક જ વાક્યમાં ખૂબીપૂર્વક રજૂ કરનાર એ રબારી બહેનને 'અભણ' કહેનાર વ્યક્તિ ખામી અને મૂર્ખામીથી ભરેલી છે એમ માનવું!

પશુપાલન અને દૂધવિજ્ઞાનનો વિષય ભણાવનાર, 'લોકભારતી' શિક્ષણસંસ્થાના પ્રાધ્યાપક રતિભાઈ પંડ્યા સણોસરા ગામના સરપંચ પણ થયા હતા. આ ગામના એક પશુપાલક તેજાભાઈ રબારીની છાપ માથાભારે માણસ તરીકેની હતી. પરંતુ, રતિભાઈ માટે તેજાભાઈને પૂરતો આદર અને ભારે ભરોસો. તેજાભાઈ કશુંક ખોટું કરે તો રતિભાઈ બહુ ઠપકો આપે. તેજાભાઈ મુશ્કેલીમાં હોય તો રતિભાઈ બેધડક મદદ પણ કરે. એક વખત સહજ વાત નીકળતાં, પંડ્યાભાઈને યાદ કરતાં, તેજાભાઈ રબારીના મોટા દીકરાની વહુએ ઉદ્દગાર કાઢ્યા : "ઈ ભાઈ એટલે અડધી રાતનો હોંકારો!" જેમની પાસેથી સંકટના સમયે, ગમે તે ઘડીએ, નિસંકોચ મદદ માગી શકાય એવા વ્યક્તિત્વના મહત્વને પ્રસ્થાપિત કરતો આ કેવો ચોટદાર શબ્દપ્રયોગ છે!

ઉપમા અને અલંકારોને જાણ્યા-ભણ્યા વગર પણ રબારી સ્ત્રીઓ એનો સ્વાભાવિક રીતે જ ઉપયોગ કરીને ભલભલા ભણેલાઓને પણ ભૂ પીવડાવી દેવા સક્ષમ છે. સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના સાયલા તાલુકાના ગરાંભડી ગામનાં જેતુબહેન રબારી પોતાની જમીનમાં છાણિયા ખાતરનો જ ઉપયોગ કરીને ખેતી કરે છે. રાસાયણિક ખાતર પ્રત્યે ભારે સૂગ ધરાવતાં જેતુબહેન બાજરીનો મોલ લહેરાતો હોય એવા એમના ખેતર સામે આંગળી ચીંધીને કહે છે : "મારી જમીનના ટુકડાએ કદી 'સરકારી ખાતર' ચાખ્યું નથી!" કારખાનાંમાં બનતાં યુરિયા અને ડાય એમોનિયમ ફોસ્ફેટ જેવાં અઘરાં નામો ધરાવતાં કૃત્રિમ ખાતરને 'સરકારી ખાતર' જેવી ઉપમા આપનાર જેતુબહેનની શબ્દશક્તિ ઘણી અસરકારી લાગે છે!

આપણે કહેવાતા ભણેલા-ગણેલા, શહેરી અને મધ્યમવર્ગીય માનસિકતા ધરાવતા લોકો પોતાની માતૃભાષામાં પણ સાચા-ખોટા (સાચા ઓછા, ખોટા વધારે!) અંગ્રેજી પ્રયોગો કરતા રહીએ છે. અને માતૃભાષાને બગાડવા માટે આપણાથી બનતું બધું કરી છૂટીએ છે! આપણે બોલચાલની ભાષામાંથી કહેવતોનું કાસળ કાઢી નાખ્યું છે અને રૂઢિપ્રયોગોના રામ રમાડી દીધા છે! સુસ્ત શબ્દપ્રયોગો અને શુષ્ક ઉપમા-અલંકારોથી આપણી રોજબરોજની ભાષા દિનપ્રતિદિન મોળી પડી રહી છે. આની સામે બહુ જ ઓછું કે બિલકુલ ન ભણેલી રબારી બહેનો જોમભર્યા શબ્દપ્રયોગો દ્વારા આપણી માતૃભાષાને કાયમી તાજગી બક્ષી રહી છે. તેઓ પશુઓ અને પ્રકૃતિની વધારે નજીક છે એટલે એમની બોલી સ્વાભાવિક અને સત્વશીલ છે. રબારી બહેનોની રુઆબદાર બાનીને કાન ભરીને સાંભળવા અને મન ભરીને માણવા માટે, ગોધૂલિનો વખત થઈ જાય એ પહેલાં, એમના સુધી વેળાસર પહોંચી જવાની જરૂર છે.

............................................................................................................................. 

સૌજન્ય : 

રબારી બહેનોની રુઆબદાર બાની

'વલોણું' સામયિક, અમદાવાદ  

નવેમ્બર, ૨૦૦૬

પૃષ્ઠ : ૦૩-૦૪

પુનર્મુદ્રણ :

રબારી બહેનોની રુઆબદાર બાની

'ઓપિનિયન' વિભાગ, 'ઓપિનિયન સામયિક, યુકે', ૧૩-૦૮-૨૦૨૦

https://opinionmagazine.co.uk/subcategory/15/opinion/8

પુનર્મુદ્રણ :

e.અસ્મિતા (ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી (યુ.કે.)નું મુખપત્ર, સંપાદક : પંચમ શુક્લ)

અંક : ૧૬, ૦૧-૦૯-૨૦૨૦

http://glauk.org/publications/

Radio Terms (Broadcasting Glossary)

 

https://www.cloudrad.io/radio-terms/

'આદિલોક' : આદિવાસી અસ્મિતા, અખંડિતતા, અને અધિકારને સમર્પિત સામયિક

https://sassurat.com/%e0%aa%86%e0%aa%a6%e0%aa%bf%e0%aa%b5%e0%aa%be%e0%aa%b8%e0%ab%80-%e0%aa%b8%e0%aa%be%e0%aa%ae%e0%aa%be%e0%aa%af%e0%aa%bf%e0%aa%95%e0%ab%8b/

Quit India Movement: A peek into a heroic movement in India's freedom struggle

http://bz.dhunt.in/axA7C?s=a&uu=0x5a3a8565468a9366&ss=wsp

12 apps journalists can use to record interviews remotely // Damian Radcliffe

 

https://ijnet.org/en/story/12-apps-journalists-can-use-record-interviews-remotely

ભોળાભાઈ પટેલનાં પ્રવાસપુસ્તકો

ભોળાભાઈ પટેલ (૦૭-૦૮-૧૯૩૪થી ૨૦-૦૫-૨૦૧૨)

https://www.ekatrafoundation.org/books/ebook?author_sel=79&type_sel=80

The Fun They Had // Isaac Asimov

https://lewebpedagogique.com/anglais/wp-content/blogs.dir/16/files/the-fun-they-had.pdf

Community radio stations join hands to fight Covid

https://m.timesofindia.com/india/community-radio-stations-join-hands-to-fight-covid/amp_articleshow/77304215.cms?__twitter_impression=true