Thursday, July 21, 2016

ઉમાશંકર જોશીના જન્મદિવસની ઉજવણી / ૨૦૧૬ / કાર્યક્રમ : ૦૪


Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

ઉપક્રમ : કવિ, સાહિત્યકાર, પત્રકાર ઉમાશંકર જોશીના જન્મદિવસની ઉજવણી
ઉપસ્થિત : પત્રકારત્વ વિભાગના બીજા વર્ષના વિદ્યાર્થીઓ સાથે ગૃહપતિ રમેશભાઈ બારોટ
સંગત : રમેશભાઈ બારોટ સાથે વિદ્યાર્થીઓએ કર્યું ઉમાશંકર જોશીનાં ગીતોનું સમૂહ ગાન
કાર્યક્રમ-સામગ્રી : ઉમાશંકર જોશીના ''૩૧માં ડોકિયું'(વાસરિકા) પુસ્તકમાંથી વાચન અને 'ગોષ્ઠિ' (નિબંધ) પુસ્તકમાંથી 'સારથિધર્મ પત્રકારત્વ'ની ચર્ચા
તારીખ : ૨૧-૦૭-૨૦૧૬, ગુરુવાર
સમય : ૦૧:૦૦થી ૦૨:૦૦
સ્થળ : ઉમાશંકર જોશી વિદ્યાભ્યાસ(૧૯૩૧) કક્ષ, પ્રાણજીવન વિદ્યાર્થી ભવન, ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ, આશ્રમ માર્ગ, અમદાવાદ - ૩૮૦ ૦૧૪

Sunday, July 17, 2016

દોષારોપણ ટાળીએ, વૃક્ષારોપણ કરીએ!

આપણું અમદાવાદ
ડૉ. અશ્વિનકુમાર // પ્રાધ્યાપક

…………………………………………………………………………………………………

વિશ્વવિદ્યાલયના પરિસરમાં રહેઠાણ પાસેની ખુલ્લી જગ્યામાં ખાખરો, ઊમરો, લીમડો, કાસીદ, કણજી, વડ જેવાં ઝાડ ભારે જહેમતપૂર્વક ઉછેર્યાં છે. વૃક્ષો ઉપર પક્ષીઓની ઊડાઊડ અને ખિસકોલીઓની દોડાદોડ વચ્ચે, ક્યારેક વાનરટોળી જોવા મળે છે. તેઓ નિર્દોષ ચેષ્ટાથી માંડીને નર્યું તોફાન કરે છે. ઉનાળાના એ આકરા દિવસોમાં, વાંદરાએ વટવૃક્ષ ઉપર ઝંપલાવ્યું. જેના કારણે ડાળી બટકાઈ ગઈ. એની ઉપર ઊગેલી વડવાઈઓ હજુ તો ધરાસ્પર્શનું સુખ માણે એ પહેલાં ખુદ ડાળી જ જમીનને અડી ગઈ! છાલના સહારે લટકી રહેલી ડાળીને કાપીને અન્ય જગ્યાએ રોપવાનો વિચાર ઊગ્યો. રજાના દિવસની રાહ જોવામાં થોડા દિવસો પસાર થઈ ગયા. છેવટે ૧૫-૦૫-૨૦૧૬નો દિવસ રવિવાર બનીને આવ્યો. એ એવી 'યાદગાર' રજા હતી કે જે દિવસે વડલાની એક નવી શાખા ખુલવાની હતી! ઘરથી પચાસેક ડગલાં દૂર આવેલી જગ્યાને સાફ કરીને, પડોશી મિત્ર સંજયની મદદથી આશરે બે ફૂટ ઊંડો ખાડો ખોદ્યો. લગભગ છ ફૂટ લાંબી એ ડાળીને કાપીને, એને વડવાઈઓ સહિત ખાડામાં રોપી દીધી. ક્યારો બનાવીને જળઅર્પણની ઔપચારિકતા કરી દીધી. ડાળીના રક્ષણ માટે જૂનું ઝાડપિંજર(ટ્રી ગાર્ડ) પણ ગોઠવી દીધું. જોકે, ડાળીરોપણીને અશ્રદ્ધાની આંખે જોનારા સાક્ષીઓએ આ આખો કાર્યક્રમ નિષ્ફળ જશે એવી આગાહી પણ કરી!

નિયમિતપણે, ક્યારામાં પાણી આપવાનું ચાલુ રાખ્યું. ચાના નકામા કૂચાને પણ પાણી સાથે ભેળવીને નાખવાનું નહીં ભૂલવાનું. રસોડાની આડપેદાશ એવાં શાકભાજીનાં છોતરાં અને ફળનાં છીલટાંથી ક્યારાની માંગને ભરવાનું શરૂ કર્યું. સજીવ કચરો સડે અને ખાતર તૈયાર થાય એ માટે તેની ઉપર થોડી માટી પણ વાળી દેવાની. ક્યારાની માટીને ખૂરપી વડે સાવચેતીપૂર્વક ઉપરતળે કરવાની. દીકરીના માથે હેતથી હાથ ફેરવતાં હોઈએ એ રીતે ડાળીની ટોચે રોજરોજ હાથ ફેરવવાનો. જોકે, વડની ડાળી ઉપરનાં જૂનાં પાંદડાં સૂકાવા માંડ્યાં. આટલું ઓછું હોય એમ, એ અઠવાડિયામાં અમદાવાદમાં ગરમીનો પારો ૪૮ ડીગ્રી સેન્ટિગ્રેડની આસપાસ આંટા મારવા લાગ્યો. છોડને ટકાવવા માટે ક્યારામાં ભેજ જાળવવો જરૂરી લાગ્યો. આથી, મિનરલ વોટરની ખાલી બૉટલના બૂચમાં પુશ-પિનથી કાણું પાડ્યું. આ બાટલીમાં નળનું પાણી ભરીને, તેને ઝાડપિંજરના સહારે ઊંધા માથે લટકાવી. બૉટલના તળિયે પણ છિદ્ર પાડ્યું. જેથી, બૂચમાંથી ટીપાં ક્યારામાં સતત પડતાં રહે. થોડા દિવસોમાં, વડની ડાળીને 'શ્રદ્ધારૂપી' કૂંપળો ફૂટી. હવે, વરસાદે વૃક્ષને પાણી પાવાની જવાબદારી સ્વીકારી લીધી છે. બે મહિનામાં તો વડની ડાળીએ ઘણાં બધાં લીલાં પાંદડાં પહેરી લીધાં છે!

…………………………………………………………………………………………
સૌજન્ય :

દોષારોપણ ટાળીએ, વૃક્ષારોપણ કરીએ!
'આપણું અમદાવાદ', 'સિટી ભાસ્કર' પૂર્તિ, પૃષ્ઠ : ૦૧, 'દિવ્ય ભાસ્કર', ૧૭-૦૭-૨૦૧૬, રવિવાર

'આપણું અમદાવાદ'

નિમંત્રણ


નોખી અને 'નાવી' વાહનપરિચયયાત્રા

Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

પત્રકારમિત્ર બિનીત મોદી, કામા હોટેલનો ફોર વ્હીલર રેમ્પ, અને 'નાવી'નવેલી ટુ વહીલર : 
આ બધું સમજવા માટે અહીં પહોંચી જાવ : 
http://binitmodi.blogspot.in/2016/07/blog-post_23.html

પ્રો. ઉપેન્દ્ર બક્ષી સાથે પરિચયાત્મક મુલાકાત

પ્રો. ઉપેન્દ્ર બક્ષી
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

જીવનસાથી પ્રેમાબહેન સાથે પ્રો. ઉપેન્દ્ર બક્ષી
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર


Tuesday, July 12, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1010

'તમારો જોડો જડવો મુશ્કેલ છે.'
'તમારો જોટો જડવો મુશ્કેલ છે.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1009

વૃતાંતનિવેદકે 'એમ કહેવાય છે કે' એવું લખવાનું ટાળવું.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1008

'એમ માનવામાં આવે છે કે' એવું કહીને, વાચકોને પરાણે ન મનાવવા!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1007

પત્રકારે 'બિનસત્તાવાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર' ન જણાવવું!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1006

'ફુંગરાવું' એ દેશી બોલચાલનો શબ્દ છે.
'ફુંગરાવું' એટલે 'ફુલાવું'.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1005

'તકરાર'ના સમાનાર્થી શબ્દો તરીકે 'અણબનાવ', 'કજિયો', 'ટંટો', 'બખેડો' જેવા શબ્દો પણ વાપરી શકાય.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1004

 'સ્પ્રે'નું ધ્વનિમૂલક ગુજરાતી ભાષાંતર 'ફૂસફૂસિયું' કરી શકાય!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1003

લખાણમાં વારેઘડીએ 'એડીચોટીનું જોર' ન લગાવવું!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1002

'સમારકામ' અને 'જિર્ણોદ્ધાર' ભિન્ન છે?

Thursday, July 7, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1000

'લેગિન્ગ્સ'નું ગુજરાતી ભાષાંતર 'પાયજામિકા' કરી શકાય?!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 999

પ્રવર્તમાન ગુજરાતી ભાષામાં 'લેંઘો' શબ્દ ઓછો અને 'લેગિન્ગ્સ' શબ્દ વધુ વપરાય છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 998

'નકકી' નહીં, 'નક્કી' કરો!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 997

'જુદી જુદી વરાઇટીઝ' ન હોય. કારણ કે, 'વરાઇટીઝ' હંમેશાં 'જુદી જુદી' જ હોય!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 996

'દવા ખાનામાંથી નીકળી ને દર્દી ગભરાઈ ગયો.' (!)
'દવાખાનામાંથી નીકળીને દર્દી ગભરાઈ ગયો.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 995

'સ્ટાર્ટ અપ'નું ભાષાંતર 'સ્વયં શરૂઆત' / 'ખુદને મદદ' / 'જાતે ઝંપલાવો' / 'અપના હાથ જગન્નાથ' કરી શકાય?!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 994

'માણસે અંતરાત્માને સાંભળી લેવો.'
'માણસે અંતરાત્માને સંભાળી લેવો.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 993

લેખકે એવું ન જણાવવું કે, 'હું જરા પણ અતિશયોક્તિ કર્યા વગર કહું તો ...'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 992

નાની વ્યક્તિ માટે 'એનો' અને મોટા માણસ માટે 'એમનો' શબ્દપ્રયોગ કરવો.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 991

ઢેલ મોરથી મોર થઈ ગઈ!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 990

આ પૈકી કયો શબ્દ સાચો છે?

'આવાહન'
'આવહાન'
'આહ્વાન'
'આવ્હાન'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 989

'મંદિરમાં ભગવાનને છપ્પન ભોગ ધરાવાયા.'
'માર્ગ-અકસ્માતમાં છપ્પનનો ભોગ લેવાયો.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 988

'અહમદશાહ નામનો નવાબ હતો.'
'અહમદશાહ નામે નવાબ હતો.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 987

'ઘાંટા' અને 'ઘાટા' ભિન્ન અર્થ ધરાવે છે.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 986

'જૂના ત્રાસથી છુટકારો મેળવવા લીંબોળીનું તેલ વાપરો.'
'જૂના ત્રાસથી છુટકારો મેળવવા લીંબોળીનું તેલ વાપરો.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 985

'મેઘાલયમાં અમે ખાસી આદિવાસી સ્ત્રીઓને મળ્યાં.'
'મેઘાલયમાં અમે ખાસ્સી આદિવાસી સ્ત્રીઓને મળ્યાં.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 984


ગુજરાતી ભાષામાં 'પુણ્યનું ભાથું' અને 'પાપનો ઘડો' હોય છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 983

'એ દેવીપૂજક યુવક નાસ્તિક હતો!'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 982


ગુજરાતી ભાષામાં, પર્વ 'પાવન' જ હોય છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 981

લખનારે એવો કોઈ મુદ્દો ન ચર્ચવો, જેમાં કહેવું પડે કે - 'આ મુદ્દાની ચર્ચા અહીં અસ્થાને છે.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 980

સમગ્ર ગુજરાતમાં નવરાત્રિ દરમિયાન ઠેરઠેર ગરીબી જોવા મળે છે.
સમગ્ર ગુજરાતમાં નવરાત્રિ દરમિયાન ઠેરઠેર ગરબી જોવા મળે છે.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 979


"તમારો કાર્યક્રમ 'રદ'(cancelled) થયો કે 'મુલતવી'(postponed) રહ્યો?"

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 978


આધુનિક જમાનો ભલે 'ઓન લાઇન ટ્રાન્ઝેક્શન'નો હોય, પરંતુ પગારપંચના સમાચાર વખતે,
નાણાકીય બોજ તો સરકારની 'તિજોરી' ઉપર જ પડતો હોય છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 977

'મનન હોય તો માળવે ન જવાય.' (!)
'મન ન હોય તો માળવે ન જવાય.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 976

'કાનન હોય તો વાત કેવી રીતે સંભળાય?'
'કાન ન હોય તો વાત કેવી રીતે સંભળાય?'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 975


ગાંધીનગરમાં ભલે વરસાદ પડે, ગોંડલમાં તો વરસાદ ખાબકવાનો જ!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 974


વરસાદ આવે એટલે ગુજરાતી છાપાંની ભાષામાં વીજળી વેરણ થવાની જ!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 973

'પરિકલ્પના' અને 'પરીકલ્પના' ભિન્ન છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 972

'ફિયાસ્કો' ભલે થાય, 'ફિયાસ્કા' ન થાય એનું ધ્યાન રાખવું!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 971

દાક્તરે દર્દીને એ સ્પષ્ટ કરવું કે ક્યાંનો 'પડદો' ખરાબ થઈ ગયો છે.
કારણ કે, 'પડદો' આંખ, નાક, અને કાનમાં પણ હોય છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 970

'આંખનો મોતિયો'ની જગ્યાએ 'મોતિયો' લખો તો ચાલે.
કારણ કે, 'મોતિયો' આંખનો જ હોય, નાક-કાનનો ન હોય!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 969


'ફેંકો પદ્ધતિથી મોતિયો કાઢી આપવામાં આવશે.'
'ફેકો પદ્ધતિથી મોતિયો કાઢી આપવામાં આવશે.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 968

આંખોમાં નશો સુકાવાથી અંધાપો આવી શકે છે.
આંખોમાં નસો સુકાવાથી અંધાપો આવી શકે છે.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 967

'હરખના અવસરે ઢોલ ત્રાંસા વાગે એમાં શી નવાઈ?' (!)
'હરખના અવસરે ઢોલ-ત્રાંસા વાગે એમાં શી નવાઈ?'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 966


ચલચિત્રમાં દૃશ્ય ભલે અમાસની રાત્રિનું હોય, પરંતુ નટ-નટીએ તો 'અભિનયનાં અજવાળાં' પાથરવાં જ રહ્યાં!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 965


કંગના 'રાણાવત' નહીં, 'રનૌટ' છે.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 964

'આર.ટી.ઈ' અને 'આર.ટી.આઈ' ભિન્ન છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 963

ભરતીમાં ઓટ આવે?
હા, જો એ ભરતી 'રોજગાર વિષયક' અને એમાં પણ 'સરકારી' હોય તો!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 962


'મોટા ભાગે', 'લગભગ', 'કેટલુંક', 'બધું', 'ભાગ્યે જ' જેવા શબ્દો વાપરતી વખતે વિશેષ ધ્યાન રાખવું.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 961

'વાચકો મારી આ વાત સાથે સંમત થશે જ' - એમ કહીને લેખકે વાચકોને પરાણે સંમત ન કરવા!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 960

'નદીનાં ઊંડાં પાણીમાં ડૂબી જવાથી પુખ્ત વયના યુવકનું મોત.'
'નદીમાં ડૂબવાથી યુવકનું મોત.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 959


'પચીસ વર્ષ પહેલાં આપણા દેશમાં ઉદારીકરણની નીતિ લાગુ પાડવામાં આવી.'
'ઈ.સ. ૧૯૯૧માં આપણા દેશમાં ઉદારીકરણની નીતિ લાગુ પાડવામાં આવી.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 958

લેખના અંતે 'અસ્તુ' ન લખવું. કારણ કે, એ 'સસ્તું' લાગે છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 957

'એ તો આવનારો સમય જ બતાવશે.' - લખાણમાં આવું વાક્ય ટાળવું.
આવું બધું સમય જ બતાવવાનો હોય તો પછી વાચકે જે તે લેખકને શું કામ વાંચવો જોઈએ?

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 956

'વાચકોને ખબર નહીં જ હોય' - લેખમાં આવું વાક્ય ટાળવું.

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 955

'તમે રેડિયામાં સમાચાર સાંભળો છો?'
'તમે રેડિયોમાં સમાચાર સાંભળો છો?'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 954

'તમે ઇન શોર્ટ એટલે કે ટૂંકમાં તમારો થોડો પરિચય આપશો?'
'તમારો ટૂંકમાં પરિચય આપશો?'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 953

તેઓ ભલે 'સીધી સૈયદની જાળી' કહે. આપણે તો 'સીદી સૈયદની જાળી' જ કહેવાનું!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 952

“પોળોના જંગલમાં 'હેરિટેજ સાઇટ' સિવાય ઘણું બધું જોવા અને માણવા જેવું છે.”
“પોળોના જંગલમાં 'હેરિટેજ સાઇટ' ઉપરાંત ઘણું બધું જોવા અને માણવા જેવું છે.”

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 951


'પોળોનું જંગલ' સાબરકાંઠા જિલ્લામાં છે.
પોળોનું જંગલ અમદાવાદ શહેરમાં છે!

Wednesday, July 6, 2016

રજનીકુમાર પંડ્યાને જન્મદિને અભિવંદન


રજનીકુમાર પંડ્યા
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

રજનીકુમાર પંડ્યા, વાર્તાકાર
જન્મદિન : ૦૬-૦૭-૧૯૩૮

Friday, July 1, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 950


'શ્યામજી વાતને સારી રીતે પકડી શકે છે.'
'શ્યામ જીવાતને સારી રીતે પકડી શકે છે.' (!)

નીચે રણ, ઉપર કિરણ


Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

તસવીર-સ્થળ : કચ્છનું નાનું રણ
તસવીર-તારીખ : ૧૨-૧૧-૨૦૧૫

|| પરીક્ષાર્થીઓને સૂચનાઓ અને શુભેચ્છાઓ || ડૉ. અશ્વિનકુમાર || Instructions & Wishes to the Examinees || Dr. Ashwinkumar


પરીક્ષાના દિવસો દરમિયાન, તન-મન સ્વસ્થ રાખો. 

મોબાઇલ ફોનથી શક્ય એટલા દૂર રહો. વીજાણુ સામગ્રી (પીડીએફ ... વગેરે) વાંચવા માટે કમ્પ્યુટરના મોટા સ્ક્રીનનો ઉપયોગ કરો. જેથી આંખોને ઓછો શ્રમ પડે. 

મોબાઇલ ફોન કે કમ્પ્યુટર વાપરો તો 'ડુ નોટ ડિસ્ટર્બ મોડ' કે 'ફોકસ મોડ' નામના ફીચરનો ઉપયોગ કરો. જેથી ઓછો વિક્ષેપ પડે. 

ઉજાગરા ટાળો. પૂરતી ઊંઘ લો.

સવારે વહેલાં ઊઠો. પ્રકૃતિને કે પ્રભુને યાદ કરીને, ધ્યાન કે પ્રાર્થના કરો.

થોડો વખત ખુલ્લી હવામાં ચાલો. કૂણા તડકામાં હળવી કસરત કરો. 

ઊંડા શ્વાસ લો. યોગ અને આસન કરો.

સાત્વિક અને પૌષ્ટિક ખોરાક લો. પૂરતું પ્રવાહી લો.

પરીક્ષા-સ્થળે, નિર્ધારિત સમય કરતાં થોડા વહેલાં પહોંચવું હિતાવહ છે. વ્યક્તિગત વાહનનો કે જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરનાર વિદ્યાર્થીઓએ, પરીક્ષાના દિવસો દરમિયાન ખૂબ જ સાવચેતીપૂર્વક સમય-આયોજન કરવું. પરીક્ષા શરૂ થઈ જાય પછી પ્રવેશ ન મળે તો પરીક્ષા-નિરીક્ષક સાથે તકરાર ન કરવી.

શૈક્ષણિક ઓળખપત્ર અને પરીક્ષાખંડ પ્રવેશ-પરવાનો (એક્ઝામ હૉલ ટિકિટ) અનિવાર્ય છે.

શૈક્ષણિક ઓળખપત્ર આપવામાં ન આવ્યું હોય તો, આધાર કાર્ડ, મતદાર કાર્ડ, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, પાન કાર્ડ વગેરે પૈકીનું કોઈએક અધિકૃત ઓળખપત્ર સાથે રાખવું હિતાવહ છે.

પરીક્ષા માટે અનિવાર્ય સાધન-સામગ્રી લઈને જવું.

વાચન-સામગ્રી પરીક્ષાખંડની અંદર લઈ ન જવી. ચિઠ્ઠી-ચબરખી ભૂલથી પણ ન લઈ જવી.
 
વીજાણુ ઉપકરણો ન જ લઈ જવાં. સ્માર્ટ વોચને ભૂલ્યા વગર કાંડેથી ઉતારી દેવી. 

મોબાઇલ ફોન લઈને પરીક્ષાખંડમાં પ્રવેશ કરવાની સખ્ત મનાઈ છે. મોબાઇલ ફોન સહિતની કોઈપણ ચીજવસ્તુઓ સાચવવાની જવાબદારી, પરીક્ષા-નિરીક્ષકોની નથી. 

પરીક્ષાર્થીઓએ પોતાના જોખમે જ મોબાઇલ ફોનને પરીક્ષાખંડની બહાર મૂકવો. મોબાઇલ ફોન બંધ કે મૂંગો કરીને મૂકવો. એ પણ તપાસી લેવું કે મોબાઇલ ફોનના દરેક એલાર્મ અને નોટિફિકેશન બંધ કરવામાં આવ્યાં છે. 

પરીક્ષા ખંડમાં પ્રવેશ કર્યા બાદ અન્ય પરીક્ષાર્થીઓ સાથે વાતચીત કરવાની મનાઈ છે. 

નિયમ અનુસાર, પ્રાર્થનાનો ઘંટ વાગે ત્યારે, સમૂહમાં સંક્ષિપ્ત સર્વધર્મપ્રાર્થના અથવા મનમાં પ્રભુ-પ્રાર્થના કરવી. કોઈપણ ધર્મમાં ન  માનનાર વ્યક્તિ કુદરતને તો યાદ કરી જ શકે છે!  

વિદ્યાર્થીઓએ પરીક્ષા-નિરીક્ષકો સાથે વિવેકપૂર્ણ વર્તન કરવું. કોઈ સમસ્યા હોય તો અન્ય પરીક્ષાર્થીઓને ખલેલ ન પહોંચે એ રીતે શાંતિપૂર્ણ રજૂઆત કરવી.

શરીર-પોશાક, દુપટ્ટા-રૂમાલ, ઢાળિયા-પાટલી, ભીંત-ભોંય ઉપર કશું જ ન લખવું. જે લખવું હોય એ ઉત્તરવહીમાં જ લખવું!

પરીક્ષામાં ચોરી કરવી કે ચોરી કરાવવી એ ગંભીર અપરાધ છે. આ ગુના બદલ સત્ર રદ થવાથી માંડીને અમુક વર્ષ સુધી પરીક્ષામાં ન બેસી શકવા સુધીની સજા થઈ શકે છે.

શાહીના રંગ વિશે કોઈ સ્પષ્ટ સૂચના કે આગ્રહ ન હોય તો, સામાન્યપણે, પ્રશ્નો કાળી શાહીથી લખી શકાય. જવાબ વાદળી શાહીથી લખી શકાય.

લાલ-લીલી જેવી રંગબેરંગી શાહી ન વાપરવી.

ઉત્તરવહીમાં પહેલા પાના ઉપર, પરીક્ષા-બેઠકક્રમાંક સહિતની જરૂરી વિગતો ભરવી.

ઉત્તરવહી ઉપર પરીક્ષાર્થીએ પોતાનું નામ લખવાનું નથી કે સહી કરવાની નથી.

ઉત્તરવહી ઉપર પરીક્ષા-નિરીક્ષકની સહી હોવી અનિવાર્ય છે.

આખું પ્રશ્નપત્ર ધ્યાનથી વાંચી જવું.

આપણે એવા અક્ષરો કાઢવા કે, ઉત્તરવહી તપાસનાર વ્યક્તિ પણ વાંચી શકે!

અક્ષરો ઝીણા કે મોટા નહીં પણ માપસરના કાઢવા. સાવ ભેગાભેગા કે છૂટાછવાયા અક્ષરો ન કાઢવા.

ગુજરાતી કે હિંદી ભાષામાં લખાણ લીટીની ઉપર લખવું. અંગ્રેજી ભાષામાં લખાણ લીટીની નીચે લખવું. ઉત્તરવહીની ભાષા કોઈપણ હોય, લખાણ બે લીટીની વચ્ચે ન લખવું.

ઉત્તરવહીમાં પ્રશ્ન પણ લખો. જેથી ખબર પડે કે જવાબ કયા પ્રશ્નનો છે!

મુખ્ય પ્રશ્નો જ પહેલા લખવા. ટૂંકનોંધ છેલ્લે જ લખવી.

જેટલી ટૂંકનોંધ પૂછી હોય એટલી જ ટૂંકનોંધ લખવી. ચારમાંથી બે ટૂંકનોંધ લખવાનું કહ્યું હોય તો કોઈપણ બે જ ટૂંકનોંધ લખવી. ચારેચાર ટૂંકનોંધ લખવાથી સમય વધારે જશે અને ગુણ ઓછા થશે! યાદ રાખીએ કે, ગમે તે બે ટૂંકનોંધ લખવાની છે. ગમે તેમ બે ટૂંકનોંધ લખવાની નથી!

દરેક સવાલનો જવાબ લખવો. કોઈએક પ્રશ્ન આખેઆખો છોડી દઈએ તો સારા ગુણ મેળવવાની શક્યતા ઘટી જાય.

દરેક પ્રશ્નનો જવાબ લખતી વખતે પૂરો સમય આપવો. એક પ્રશ્નનો જવાબ લખવામાં ખૂબ સમય આપવાથી અન્ય જવાબો માટે સમય ખૂટે. પરીક્ષામાં સમય-આયોજન અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહે છે.

આ પરીક્ષા છે, પાવર પોઇન્ટ પ્રેઝન્ટેશન નહીં. જવાબનું લખાણ એક-એક વાક્યના મુદ્દા પાડીને ન લખવું. લખાણ પાંચ-સાત વાક્યોના ફકરા પાડીને લખી શકાય.

કોઈપણ સવાલના જવાબ બહુ લાંબા ન લખવા અને સાવ ટૂંકા ન લખવા. સામાન્ય રીતે મોટા સવાલના જવાબ પાંચ-સાત પાનાં પૂરતા સીમિત રાખી શકાય. ટૂંકનોંધના જવાબ ત્રણ-ચાર પાનાં પૂરતા સીમિત રાખી શકાય.

લખાણમાં ભાષા-શુદ્ધિ જાળવવી અનિવાર્ય છે. 

જવાબમાં ઇતિહાસક્રમ (ક્રોનોલોજી) સચવાય એ આવશ્યક છે.

જરૂર જણાય ત્યાં, રસપ્રદ ઉદાહરણો આપવાં.

જવાબો મુદ્દાસર અને તબક્કાવાર લખવા.

આવશ્યકતા અનુસાર, આકૃતિઓ દોરવી. જરૂરી હોય તો, આલેખો અને કોષ્ટકો પણ રચવાં. 

પરીક્ષાના સમય પહેલા અને પરીક્ષાના સમય પછી બિનજરૂરી ચર્ચાઓથી દૂર રહેવું. 

પરીક્ષાના સમય દરમિયાન તો ચર્ચાઓ કરવાનો કોઈ અવકાશ જ હોતો નથી!

કોઈ પ્રશ્નનો જવાબ અધૂરો ન છોડવો. આ જ રીતે કોઈ વાક્ય પણ અધૂરું ન રાખો.

પ્રશ્નોના જવાબો લખતી વખતે, ઉત્તરવહીમાં ક્યાંય પણ પાનાં કોરાં ન છોડવાં.

છેલ્લી દસ મિનિટ બાકી હોય ત્યારે, તમામ જવાબ ફરી વાંચી જવા.

મુખ્ય ઉત્તરવહી સાથે લીધેલી પુરવણી દોરાથી બરાબર બાંધવી.

નિર્ધારિત સમય પહેલાં પરીક્ષાખંડ ન છોડવો. અંતિમ ઘંટ વાગે એટલે ઉત્તરવહી જમા કરાવીને શાંતિપૂર્ણ રીતે અને સસ્મિત ચહેરા સાથે પરીક્ષાખંડમાંથી વિદાય લેવી.

જે પ્રશ્નપત્ર પૂરું થઈ ગયું છે એના વિશે, જાહેર ચર્ચા ન કરવી કે ખાનગીમાં આંસુ ન સારવાં.

ઘરે કે છાત્રાલયે સમયસર પહોંચીને, મહેનત અને મનોબળ સાથે, આગામી પ્રશ્નપત્ર માટેની તૈયારી શરૂ કરી દેવી!

યાદ રાખો કે, આ જીવનની છેલ્લી પરીક્ષા નથી, જીવન જ ખુદ એક પરીક્ષા છે!

પરીક્ષા લેનારને અને પરીક્ષા આપનારને શુભેચ્છાઓ!

ડૉ. અશ્વિનકુમાર
પ્રાધ્યાપક
પત્રકારત્વ અને સમૂહ પ્રત્યાયન વિભાગ
ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ

Tuesday, June 28, 2016

ચંદુ મહેરિયા : પત્રકારત્વની ત્રણ પેઢીઓ સાથેનું મિત્રકારત્વ

પ્રકાશ ન. શાહ સાથે ચંદુ મહેરિયા
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

ઉર્વીશ કોઠારી, વૃંદાવન સોલંકી, સંજય શ્રીપાદ ભાવે સાથે ચંદુ મહેરિયા
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર


તેજસ વૈદ્ય, કેતન રુપેરા, જિગ્નેશ મેવાણી, વિશાલ પાટડિયા,
દિવ્યેશ વ્યાસ, તેજસ્વી વ્યાસ, ચેતન પગી સાથે ચંદુ મહેરિયા
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર


'જલસો'ના અંકોમાં પ્રકાશિત, ચંદુ મહેરિયાનાં આત્મકથાનક માટે આ ઠેકાણે તપાસ કરવી :
http://saarthakprakashan.com/sarthak-jalso/

ચંદુ મહેરિયાને જન્મદિને અભિવંદન


ચંદુ મહેરિયા
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર


ચંદુ મહેરિયા : અભ્યાસી કર્મશીલ
જન્મતારીખ : ૨૮-૦૬-૧૯૫૯

Saturday, June 25, 2016

દેખો 'અગર' પ્યાર સે!


કચ્છના નાના રણમાં નમકના ક્યારા
Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ.અશ્વિનકુમાર

'પહેલી નજરે દરિયાનાં ખારાં પાણી દેખાય છે,
તેમાં અગરિયાનાં આંસુ-પરસેવો ઉમેરાય છે.'

Thursday, June 23, 2016

Wednesday, June 22, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 945

'મથરાવટી' એટલે શું?

'મથરાવટી' કે 'માથાવટી' એટલે
(૧) સાડલો/સાલ્લો/સાડી ન બગડે તે માટે તેના માથા ઉપરના ભાગ નીચે સીવેલો અસ્તરનો કકડો   
(૨) માથાના કપડા ઉપર પડેલા તેલના ડાઘા 
(૩) માથાનો ભાગ 
(૪) આબરૂ

હવે સમજાશે કે, 'મથરાવટી મેલી હોવી' એટલે શું?!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 944

અંગ્રેજી ભાષાનો 'લોર્ડ ગવર્નર જનરલ' તળપદી બોલીમાં 'લાટ ગવંડર' થઈ જાય છે!
    

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 943

જાણીતા અભિનેતા હેરોઇન સાથે પકડાયા.
જાણીતા અભિનેતા હિરોઇન સાથે પકડાયા.

Sunday, June 19, 2016

અમે બરફનાં સદાય તરસ્યાં પંખી!

આપણું અમદાવાદ
ડૉ. અશ્વિનકુમાર // પ્રાધ્યાપક

……………………………………………………………………………………

Courtesy : google image

ઉનાળાના લાંબા દિવસોમાં નિશાળમાં લાંબી રજાઓ પડતી હતી. શહેરનાં ઘરોમાં હજુ ઠંડાં પાણીનાં કબાટ એટલે કે ફ્રીજ બહુ આવ્યાં નહોતાં. પાણીને ટાઢું કરતાં-કરતાં માટલીબહેન પણ હાંફી જતાં હતાં. આથી, વાળુ કર્યા પછી ઘરમાં બરફનું શીતળ જળ પીવા માટેનો ભવ્ય કાર્યક્રમ યોજાતો હતો. શહેરના લગભગ દરેક વિસ્તારમાં છૂટક બરફનું વેચાણ કરતી દુકાનો હતી. ઘરનાં છોકરાં કાપડની થેલી, છૂટા પૈસા, અને સાઇકલ લઈને 'કૈલાસ આઇસ ડેપો' જેવાં પાટિયાં ટીંગાડેલી દુકાને પહોંચી જતાં. બરફ લેવા જવાના ઉત્સાહના કારણે, ઘરેથી નીકળતી વેળાએ સાઇકલની ઝડપ વધુ રહેતી. બરફ પીગળી ન જાય એ માટે, ઘરે પાછા ફરતી વખતે સાઇકલની ઝડપ ખાસ્સી વધી જતી!

કુટુંબના સભ્યોની સંખ્યાના આધારે, પચીસ પૈસાથી માંડીને એક રૂપિયા સુધીનો બરફ ખરીદવામાં આવતો. પરસેવાથી રેબઝેબ થયેલો મજૂર મોટી કાતર જેવા સાધનથી બરફની પાટને લાગમાં લઈને માલવાહક વાહનમાંથી દુકાનના થડા પાસે ઉતારતો. દુકાનદાર શણિયાથી બરફની પાટોને ઢાંકી રાખતો. જેથી કરીને બરફને ઓછી ગરમી લાગે! ઘરાક આવે એટલે દુકાનધણી કંતાનનાં આવરણને ખોલે. હાથાવાળી કોચમણીને બરફની પાટ ઉપર સીધી લીટીમાં જોરથી ચલાવે. પરિણામે બરફની કરચો ઊડે. પૈસા ચૂકવીને બરફનું ગચિયું થેલીમાં મૂકી દેવામાં આવતું. થેલી ન હોય તો રૂમાલમાં વીંટીને એને સાઇકલના કેરિયરમાં ચુસ્ત રીતે ગોઠવી દેવાનું.

ઘરે પહોંચતાંની સાથે, બરફથી ભીંજાયેલી થેલી કે રૂમાલ નાનકડાં ભાઈ-બહેનના ગાલે ઘસવાનું ટીખળ સૂઝતું. સાદા પાણીથી બરફના ગચિયાને નવડાવવાનું અને પછી તેને પાણી ભરેલી તપેલીમાં ડુબાડવાનું. પપ્પા કે ભાઈ પ્યાલા વડે, બરફ ઉપર પાણીની ધાર કરતા. એક ચોક્કસ ઠેકાણે જળધાર થવાના કારણે બરફમાં પડતું કાણું જોવાની મજા પડતી. કુટુંબના નાનકડા સભ્યને સૌથી પહેલાં બરફનું ઠંડું પાણી પીવાનો વિશેષાધિકાર પ્રાપ્ત થતો. ટાઢા થતા એ ટેણકાને અન્ય બાળકો જોઈ રહેતાં. બાળુડાને ઠંડાં પાણીના ઘૂંટડા ગળે ઉતારતાં વાર થાય તો 'જલદી કર ને હવે! પછી અમારો વારો ક્યારે આવશે?' જેવો ઊંચો સૂર સંભળાતો. પરિવારજનો વારાફરતી બે બે પ્યાલા બરફ-પાણી મજાથી માણતાં હતાં.

અદ્યતન રેફ્રિજરેટરમાં કળ ફેરવીએ એટલે ટ્રેમાં બરફની ચોસલીઓ તડતડ પડે છે. ફ્રીજમાં ઠંડાં પાણીની બાટલીઓ હાજર જથ્થામાં હોય છે. પરંતુ મારતી સાઇકલે બરફનો ટુકડો ઘરે લાવીને, તેમાંથી ઠંડું પાણી બનાવીને, તેને સાથે બેસીને પીવાનો 'જલ'સો, સ્મૃતિ-સમુદ્રમાંથી વરાળ બનીને ક્યારેય ઊડી શકે એમ નથી!

…………………………………………………………………………………………
સૌજન્ય :

અમે બરફનાં સદાય તરસ્યાં પંખી!
'આપણું અમદાવાદ', 'સિટી ભાસ્કર' પૂર્તિ, પૃષ્ઠ : ૦૧-૦૪, 'દિવ્ય ભાસ્કર', ૧૯-૦૬-૨૦૧૬, રવિવાર

'આપણું અમદાવાદ'

Saturday, June 18, 2016

Wednesday, June 15, 2016

અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 128

ઉત્તર ગુજરાતમાં ભલે 'પોઝેટિવ' બોલાય, સાઉથ બોપલમાં તો આપણે 'પોઝિટિવ' જ બોલવું!

અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 127

તેઓ ભલે 'પબ્લિકસિટી' બોલે, આપણે તો 'પબ્લિસિટી' જ બોલવું!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 940

'રોઝડું' મારવું કે નહીં એ ચર્ચાનો વિષય છે, પણ 'નીલગાય'નો તો શિકાર ન જ કરાય!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 938

સાચો શબ્દ કયો : 'ધરાશયી' કે 'ધરાશાયી'?

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 939

સાચો શબ્દ કયો : 'સુનવણી' કે 'સુનાવણી'? કે બન્ને શબ્દો સાચા છે?!

Friday, June 10, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 936

'કાકાને રાત્રે પથારીના કારણે દુખાવો ઊપડતાં દવાખાને લઈ જવા પડ્યા.'
'કાકાને રાત્રે પથરીના કારણે દુખાવો ઊપડતાં દવાખાને લઈ જવા પડ્યા.'

Thursday, June 9, 2016

અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 126

'તમારા અંગ્રેજીના જ્ઞાનમાં વધારાનો પ્લસ પોઇન્ટ કયો છે?!'

અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 125

'અંગ્રેજી બોલતી વખતે આપણો પોતાનો સેલ્ફ કોન્ફિડેન્સ ડગવો ન જોઈએ!'

અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 124

'તમે ફરી પાછા રીટર્નમાં ક્યારે આવશો?!'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 935

શેતાન કરે એ 'ઝપાઝપી', સાધુ કરે એ 'જપાજપી'!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 934

લોટમાં 'ઘટ' કપાય કે 'ઘટ્ટ' કપાય?!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 933

મોટાઓની 'મોટાઈ' તો નાનાઓની 'નાનાઈ' કહેવાય!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 932

'પરાભવ' અને 'પરભવ' ભિન્ન અર્થ ધરાવે છે.

'એક કાનાથી આખો અર્થ બદલાઈ જાય,
'પરાજય'નો 'બીજો અવતાર' થઈ જાય!'


Wednesday, June 8, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 931

સાચો શબ્દ કયો? : 'જબરજસ્ત' કે 'જબરદસ્ત'?

સવાલ જબરમસ્ત છે. કારણ કે, બંને શબ્દો સાચા છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 930


ગુજરાતી સમાચારનું શીર્ષક :

'અજાણ્યા ભિક્ષુકનું ગરમીથી મોત'

(ભિક્ષુક જાણીતો પણ હોઈ શકે!)

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 929


સમાચારનું સાચું શીર્ષક કયું?

'ગરમીથી અજાણ્યા ભિક્ષુકનું મોત'
અથવા
'અજાણ્યા ભિક્ષુકનું ગરમીથી મોત'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 928

'ખાબોચિયું ભરીને' અને 'ખા બોચિયું ભરીને' ભિન્ન અર્થ ધરાવે છે!

ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમાં 'ગાંધી અધ્યયન' કરવું છે?




Tuesday, June 7, 2016

Monday, June 6, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 926


તમને કયું સૂચન પાળવું ગમશે?

'ચોખ્ખા સાબુથી હાથ ધોવા.'
'સાબુથી ચોખ્ખા હાથ ધોવા.'
'સાબુથી હાથ ચોખ્ખા ધોવા.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 925


શહેરના બગીચામાં વડવા ગોળ જોવા મળે છે.
શહેરના બગીચામાં વડવાગોળ જોવા મળે છે.

Saturday, June 4, 2016

Friday, June 3, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 923


'વાડજ ચીભડાં ગળે તો કોને કહેવું?'
'વાડ જ ચીભડાં ગળે તો કોને કહેવું?'

Thursday, June 2, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 922


લાશનો કબજો લેવા માટે પોલીસ આવે એ પહેલાં ડાકુઓ સ્મશાનમાંથી નીકળી ગયા.
લાશનો કબજો લેવા માટે પોલીસ આવે એ પહેલાં ડાઘુઓ સ્મશાનમાંથી નીકળી ગયા.

Sunday, May 29, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 918


'જગજીત સિંઘ ગયા.'
'જગજીત સિંધ ગયા.'

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 917


'ફિમેલ એલિફન્ટ'નું ગુજરાતી ભાષાંતર 'માદા હાથી' ન કરાય! એના માટે આપણી ભાષામાં 'હાથણી' શબ્દ છે.'

(વરિષ્ઠ પત્રકાર અને સંપાદક જ્યોતિ ઉનડકટ સાથેની ભાષાચર્ચામાંથી)

Thursday, May 26, 2016

Wednesday, May 25, 2016

'નેક'દિલ સફળતા બદલ ગૂજરાત વિદ્યાપીઠને અભિવંદન


ગૂજરાત વિદ્યાપીઠને 'નેક'નો 'એ' ગ્રેડ મળ્યો


મહાત્મા ગાંધીએ ઈ.સ. ૧૯૨૦માં સ્થાપેલી રાષ્ટ્રીય કેળવણી સંસ્થા ગૂજરાત વિદ્યાપીઠને 'રાષ્ટ્રીય માન્યતા અને મૂલ્યાંકન પરિષદ' (નેક) દ્વારા 'એ' ગ્રેડ મળ્યો છે. આ માટે 'નેક'ની દસ સભ્યોની બનેલી ટુકડીએ ગત એપ્રિલમાં ગૂજરાત વિદ્યાપીઠની રૂબરૂ મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે આ વિશ્વવિદ્યાલયનાં અમદાવાદ, રાંધેજા, સાદરા પરિસરના પ્રત્યેક વિભાગમાં જઈને અધ્યાપન, સંશોધન, વિસ્તરણ સંબંધિત વિવિધ મુદ્દાઓની સઘન ચકાસણી કરી હતી. મહત્વની બાબત એ છે કે, ગૂજરાત વિદ્યાપીઠે પહેલી જ વખત 'નેક' દ્વારા મૂલ્યાંકન કરાવીને 'એ' ગ્રેડ મેળવ્યો છે. ગાંધીવિચારને કેન્દ્રમાં રાખીને ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રે આગવું પ્રદાન કરનાર ગૂજરાત વિદ્યાપીઠે વહીવટી તંત્ર, શૈક્ષણિક-બિનશૈક્ષણિક સેવકો, વર્તમાન-ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓનાં પરિશ્રમ અને પરિવારભાવના થકી આ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે.

.......................................................................................................

// માધ્યમ-નોંધ (Media-Note) //

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 914


તેમણે સ્વસ્થ મને, મને પત્ર લખ્યો.

Tuesday, May 24, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 913


આપણાં અખબારોની ભાષા મુજબ, 'ખરાખરીનો' હોય એને જ જંગ કહેવાય છે!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 912


ગુજરાતી ભાષામાં વ્યક્તિને 'જાહેરમાં' ઉતારી પાડવામાં આવે છે, 'ખાનગીમાં' નહીં!

Sunday, May 22, 2016

ગાંધીજીએ જ્યારે કોચરબમાં આશ્રમ ખોલ્યો

આપણું અમદાવાદ 
ડૉ. અશ્વિનકુમાર // પ્રાધ્યાપક

…………………………………………………………………………………………………

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી દક્ષિણ આફ્રિકામાં સત્યાગ્રહ કર્યા બાદ, કાઠિયાવાડી પહેરવેશમાં ૦૯-૦૧-૧૯૧૫ના રોજ વતન-પરત થયા. પોતાના રાજકીય માર્ગદર્શક ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલેની સલાહને અનુસરીને, ગાંધીજીએ સ્વદેશ-ભ્રમણ કર્યું. આર્યસમાજી આગેવાન સ્વામી શ્રદ્ધાનંદજીએ એવી માગણી મૂકી હતી કે, ગાંધીએ હરદ્વારમાં વસવું જોઈએ. કલકત્તાના કેટલાક મિત્રોએ એવી સલાહ આપી હતી કે, ગાંધીએ વૈદ્યનાથધામમાં વસવું જોઈએ. કેટલાક મિત્રોએ એવો ભારે આગ્રહ રાખ્યો હતો કે, ગાંધીએ રાજકોટમાં વસવું જોઈએ. જોકે, ગાંધીજી અમદાવાદમાંથી પસાર થયા ત્યારે ઘણા મિત્રોએ તેમને અમદાવાદની પસંદગી કરવા કહ્યું. એટલું જ નહીં, કેટલાક મિત્રોએ તો આશ્રમ માટે મકાન શોધી આપવાનું અને આશ્રમ સારુ ખર્ચ પણ ઉપાડી લેવાનું કબૂલ કર્યું.

ગાંધીજી ‘સત્યના પ્રયોગો’ નામની આત્મકથામાં ‘આશ્રમની સ્થાપના’ પ્રકરણ હેઠળ નોંધે છે : "અમદાવાદ ઉપર મારી નજર ઠરી હતી. હું ગુજરાતી હોવાથી ગુજરાતી ભાષા મારફતે દેશની વધારેમાં વધારે સેવા કરી શકીશ એમ માનતો હતો. અમદાવાદ પૂર્વે હાથવણાટનું મથક હોવાથી રેંટિયાનું કામ અહીં જ વધારે સારી રીતે થઈ શકશે એવી પણ માન્યતા હતી. ગુજરાતનું પાટનગર હોવાથી અહીંના ધનાઢ્ય લોકો ધનની વધારે મદદ દઈ શકશે એ પણ આશા હતી." એ સમયે ગાંધીજીને અમદાવાદમાં શેઠ મંગળદાસ ગિરધરદાસ, શેઠ અંબાલાલ સારાભાઈ, સર ચિનુભાઈ, ડૉ. હરિપ્રસાદ દેસાઈ, સુરેન્દ્ર મેઢ જેવા મહાજનો અને સજ્જનો દ્વારા આવકાર અને સહયોગ મળ્યો હતો.

બારિસ્ટર જીવણલાલ વ્રજરાય દેસાઈએ ગાંધીજીને અમદાવાદમાં વસાવવામાં આગળ પડતો ભાગ ભજવ્યો હતો. મોહનદાસ અગિયારમી મે, ૧૯૧૫ના રોજ જીવણલાલ સાથે કોચરબમાં આવેલું એમનું મકાન જોવા ગયા. ગાંધીએ આ જ મકાનને ભાડે લઈને પોતાનો આશ્રમ સ્થાપ્યો. સેવક મોહનદાસે ખરચ વગેરેનું તારણ કાઢીને શેઠ મંગળદાસને આપ્યું. વીસમીના રોજ, નવા ઘરે એટલે કે કોચરબ આશ્રમમાં, ગાંધીભાઈએ ટોપી પહેરીને વાસ્તુ કર્યું. તેઓ બાવીસ મે, ૧૯૧૫ના રોજ ત્યાં રહેવા ગયા. ગાંધીજીએ ૨૫-૦૫-૧૯૧૫ના દિવસે કોચરબ આશ્રમની સ્થાપના કરી. આ આશ્રમ માટે ‘સત્યાગ્રહાશ્રમ’, ‘દેશસેવાશ્રમ’, ‘સેવામંદિર’ પૈકી, ચર્ચા-વિચારણાને અંતે ‘સત્યાગ્રહાશ્રમ’ નામ પસંદ કરવામાં આવ્યું. કારણ કે, ગાંધીજીનું જીવન સત્યની શોધને સમર્પિત હતું.

'સત્યાગ્રહાશ્રમ'નું ધ્યેય વિશ્વહિત-અવિરોધી દેશસેવા હતું. આશ્રમવાસીઓએ પાળવાનાં અગિયાર વ્રતોમાં સત્ય, અહિંસા, બ્રહ્મચર્ય, અસ્વાદ, અસ્તેય, અપરિગ્રહ, જાતમહેનત, સ્વદેશી, અભય, અસ્પૃશ્યતાનિવારણ, સહિષ્ણુતાનો સમાવેશ થતો હતો. આશ્રમ-જીવનનાં એકાદશ વ્રતો વ્યક્તિ, સમષ્ટિ, અને સૃષ્ટિ સાથે આંતરસંબંધ ધરાવે છે. અમદાવાદની આશ્રમભૂમિમાં આકાર પામેલાં અગિયાર વ્રતોનું સમજણપૂર્વકનું પાલન પૃથ્વીના ગોળાને કલ્યાણ-જગતમાં પરિવર્તિત કરી શકે તેમ છે.

…………………………………………………………………………………………………
સૌજન્ય :

ગાંધીજીએ જ્યારે કોચરબમાં આશ્રમ ખોલ્યો
'આપણું અમદાવાદ', 'સિટી ભાસ્કર' પૂર્તિ, પૃષ્ઠ : ૦૧-૦૨, 'દિવ્ય ભાસ્કર', ૨૨-૦૫-૨૦૧૬, રવિવાર

'આપણું અમદાવાદ'

Saturday, May 21, 2016

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 910


'ધડમૂળ'થી નહીં, 'ધરમૂળ'થી પરિવર્તન કરો!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 909


'શેરબજારમાં થતું રોકાણ વર્થ છે.'
'શેરબજારમાં થતું રોકાણ વ્યર્થ છે.' (!)

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 908

'સભા ન થવાથી નાગરિકોમાં જાગ્રતિ આવે છે.'
'સભાન થવાથી નાગરિકોમાં જાગ્રતિ આવે છે.'

અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 123


લખવામાં અક્ષરો આડાઅવળા થાય તો 'પોપ કોર્ન'નું 'પોર્ન કોપ' પણ થઈ જાય!

ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 907


તમને શેમાં રસ પડે?

'મફત તપાસ દ્વારા નંબર કાઢીને ચશ્માં બનાવી આપીશું.'
'તપાસ દ્વારા મફત નંબર કાઢીને ચશ્માં બનાવી આપીશું.'
'તપાસ દ્વારા નંબર કાઢીને મફત ચશ્માં બનાવી આપીશું.'


Tuesday, May 10, 2016

|| 'સેતુ' : સંવેદના સાથેના સર્જનનું સજ્જડ સરનામું || ડૉ. અશ્વિનકુમાર


Umashankar Joshi : 1968
Photograph : Shukdev Bhachech (UJ-S26)




આપણું અમદાવાદ 

'સેતુ' : સંવેદના સાથેના સર્જનનું સજ્જડ સરનામું

ડૉ. અશ્વિનકુમાર // પ્રાધ્યાપક

………………………………………………………

ઉમાશંકર જોશી (૨૧-૦૭-૧૯૧૧થી ૧૯-૧૨-૧૯૮૮) એટલે જાહેર જીવનના સાહિત્યકાર, દીર્ઘદૃષ્ટા શિક્ષણવિદ, મૂલ્યનિષ્ઠ રાજનીતિજ્ઞ. અમદાવાદ સાથે તેમનો સવિશેષ સંબંધ રહ્યો છે. શહેરમાં ઉમાશંકરભાઈનાં રહેઠાણોમાં આનંદનગર સોસાયટી, ચોક્સી-નિવાસ, કુલપતિ-નિવાસ, 'સેતુ' બંગલો એમ વિવિધ ઠેકાણાંનો સમાવેશ થાય છે. એ બધાંમાં 'સેતુ' એ શહેરના હૃદયમાં પડેલી છબીઓમાં સહજ રીતે ઝીલાયેલું સરનામું છે. ઈ.સ. ૧૯૫૭થી 'સેતુ'નિવાસી ઉમાશંકર જોશીએ 'સેતુ', ૨૬, સરદાર પટેલ નગર, એલિસબ્રિજ, અમદાવાદ-૩૮૦૦૦૬ના સરનામેથી કંઈ કેટલાય પત્રોનું આદાન-પ્રદાન કર્યું હશે!

'સેતુ' માંહેથી ઉમાશંકર જોશીએ કાવ્યોથી માંડીને નિબંધો, વિવેચનથી માંડીને વ્યક્તિચિત્રોને આકાર આપ્યો હતો. 'સેતુ'નો કિતાબ-કક્ષ 'સંસ્કૃતિ' સામયિકનાં સંપાદન અને લેખન માટેની ઉ.જો.ની ચીવટ અને મહેનતને અંદરખાનેથી જોઈ ચૂક્યો છે. ઉમાશંકરભાઈ કહેતા : "પહેલું સુખ તે આવ્યાં પ્રૂફ, બીજું સુખ તે ઘર સાફસૂફ!" પીરાજી સાગરાએ દોરેલાં બે પ્રકૃતિચિત્રો અને ભૂપેન ખખ્ખરે દોરેલું કવિનું રેખાચિત્ર 'સેતુ'ના બેઠકખંડની દીવાલોનું ગૌરવ છે. "ભોમિયા વિના મારે ભમવા'તા ડુંગરા, જંગલની કુંજ કુંજ જોવી હતી..."ના રચયિતા ઉમાશંકર જોશીને ભાગ્યશાળીઓએ ઘરના બગીચાની હરિયાળી અને શહેરના રસ્તા ઉપર ટહેલતાં જોયા છે.

ઉમાશંકર જોશી 'વાસુકિ' અને મનુભાઈ પંચોળી 'દર્શક' ચાના શોખ માટે જાણીતા હતા. 'સેતુ'માં આ બન્ને જણ ચા સાથે ચર્ચા કરતાં હોય એ દેવદુર્લભ દૃશ્ય હતું! 'ડુંગરના સંતાન'ને મળવા માટે નગરકવિ નિરંજન ભગત 'સેતુ'માં નિયમિત રીતે આવતા. 'સેતુ' એ જયંતિ દલાલથી માંડીને ચુનીલાલ મડિયા સુધીના શબ્દસાધકો સાથેની ઉ.જો.ની ગોષ્ઠિનું સાક્ષીરૂપ છે. દિવાળીમાં 'સેતુ'ની ઓસરી રંગોળીથી રૂપાળી થઈ જતી. સર્જકો પર્વપ્રસંગે કવિને ખાસ મળવા આવતા. ઈ.સ. ૧૯૮૬ની દિવાળીની એક અવિસ્મરણીય સમૂહછબીમાં 'સેતુ'નાં પગથિયાં ઉપર ઉમાશંકર જોશી સાથે પન્નાલાલ પટેલ, ભોળાભાઈ પટેલ, રઘુવીર ચૌધરી, ચંદ્રકાંત શેઠ ઊભેલા છે.


ઉમાશંકરભાઈનાં દીકરી સ્વાતિ જોશી કહે છે કે, "આ ઘરમાં રોજેરોજ કોઈ ને કોઈ મુલાકાતી હોય જ. મેં બાપુજીને 'સેતુ'માં લેખન કરતાં કે વાતચીત કરતાં જ જોયા છે.' કવિગૃહમાં આવતા મુલાકાતીઓનાં બાળકો તરફ ઉમાશંકરદાદાનું ખાસ ધ્યાન અને વિશેષ વહાલ રહેતું. કબાટમાંથી તબલાં કાઢીને, બાળક મિહિરને એના ઉપર થાપ મારવા માટે પ્રોત્સાહિત કરનાર ઉમાશંકરભાઈની વાત્સલ્યમૂર્તિ, કર્મશીલ દંપતી મંદાબહેન અને હસમુખ પટેલના સ્મરણપટ ઉપર આજે પણ જીવંત છે. નવનિર્માણ આંદોલનથી માંડીને આંતરિક કટોકટી, કોમી વિખવાદોથી માંડીને અનામતવિરોધી આંદોલન સંદર્ભે આ જગ્યાએથી કેટકેટલી બેઠકો કરીને ઉમાશંકરભાઈએ નાગરિક-નિસબતની સાબિતી પૂરી પાડી હતી. હે અમદાવાદ, તું સાહિત્ય અને સમાજને જોડતા 'સેતુ'સ્વરૂપ સ્થળને યાદ રાખીશ ને?!

………………………………………………………
સૌજન્ય :

'સેતુ' : સંવેદના સાથેના સર્જનનું સજ્જડ સરનામું
'આપણું અમદાવાદ', 'સિટી ભાસ્કર' પૂર્તિ, પૃષ્ઠ : ૦૧-૦૨, 'દિવ્ય ભાસ્કર', ૧૦-૦૫-૨૦૧૬, મંગળવાર