Friday, April 10, 2020
Thursday, April 9, 2020
૨૯
'... છતાં રોજ મરણની વાટ જોઈને હું બેઠો હતો તેને બદલે હવે કંઈક જીવવાની આશા બાંધવા લાગ્યો. કંઈક ઉત્સાહ આવ્યો. મનના ઉત્સાહની સાથે શરીરમાં પણ ઉત્સાહ અનુભવ્યો. કંઈક વધારે ખાવા લાગ્યો. પાંચદસ મિનિટ રોજ ફરતો થયો.'
Study from Home through NDLI
Dear Learner,
To help student community in the difficult situation arising out of suspension of physical classes and closure of physical libraries arising out of COVID-19 Lockdown, National Digital Library of India (NDLI) has initiated specially designed collections of e-resources for specific group of students.
Please visit https://www.ndl.gov.in/ or https://ndl.iitkgp.ac.in/ to access these resources free of cost.
We are constantly updating these collections and the features. Communication about these enhancements are being sent periodically through NDL India social networking pages. Stay tuned to these channels.
Twitter: https://twitter.com/NDLIndia
Instagram: https://www.instagram.com/NDLIndia/
Stay safe, take care of your near and dear ones and continue your study effectively during this unprecedented challenging time the entire human race is facing. Together, we shall learn, share, grow and get through this as a nation.
.........................................................................................................................................
For Example : For the Students of Journalism and Mass Communication
पत्रकारिता एवं जनसंचार :
Journalism and Mass Communication :
Wednesday, April 8, 2020
૨૮
'રાત્રીના નડિયાદ તો પાછું જવાનું હતું જ. સાબરમતી સ્ટેશન સુધી ચાલતે ગયો, પણ એ સવા માઈલનો રસ્તો કાપવો કઠણ લાગ્યો. અમદાવાદ સ્ટેશને વલ્લભભાઈ જોડાવાના હતા. એ જોડાયા ને મારો વ્યાધિ વર્તી ગયા હતા, છતાં એ વ્યાધિ અસહ્ય હતો એમ મેં તેમને કે બીજા સાથીઓને ન જાણવા દીધું.
નડિયાદ પહોંચ્યા. ત્યાંથી અનાથાશ્રમ પહોંચવાનું અર્ધા માઈલથી અંદર હતું, છતાં દસ માઈલ જેટલું લાગ્યું. ઘણી મુશ્કેલીથી ઘરભેળો થયો.'
Gandhi's Reading
https://thewire.in/books/gandhi-books-collection-reading-bibliography
https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/the-world-on-gandhis-reading-list/article19781538.ece
https://www.dailyo.in/arts/mahatma-gandhi-reading-list-gandhi-birth-anniversary-october-2/story/1/19825.html
https://www.bookadvice.co/mahatma-gandhi.html
http://www.gandhi-manibhavan.org/eduresources/bks_read_by_g.htm
Internet : History
https://www.history.com/news/who-invented-the-internet
https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/
https://www.webfx.com/blog/web-design/the-history-of-the-internet-in-a-nutshell/
https://www.usg.edu/galileo/skills/unit07/internet07_01.phtml
https://www.investintech.com/resources/articles/historyinternet/
https://sciencenode.org/feature/a-brief-history-of-the-internet-.php
https://www.youtube.com/watch?v=9hIQjrMHTv4
https://www.youtube.com/watch?v=h8K49dD52WA
Tuesday, April 7, 2020
Documentary Film-making : Call for Entries OPEN for the 23rd UNAFF theme THE POWER OF EMPATHY
http://www.unaff.org/2020/submission.html
(વિગત-સૌજન્ય : લલિત ખંભાયતા, યુવા પત્રકાર, 'ગુજરાત સમાચાર' દૈનિક, અમદાવાદ)
૨૭
'ખેડાની લડતમાં લોકો પોતાની ગાડી મફત આપતા, એક સ્વયંસેવકની હાજરીની જરૂર હોય ત્યાં ત્રણચાર મળી રહે. હવે ગાડી પૈસા આપતાં પણ દોહ્યલી થઈ પડી. પણ એમ અમે કોઈ નિરાશ થઈએ તેવા નહોતા. ગાડીને બદલે પગપાળા મુસાફરી કરવાનું ઠરાવ્યું. રોજ વીસ માઈલની મજલ કરવાની હતી. ગાડી ન મળે તો ખાવાનું ક્યાંથી જ મળે? માગવું એ પણ બરોબર નહીં. તેથી પ્રત્યેક સ્વયંસેવક પોતાના ખાવા પૂરતું પોતાના દફતરમાં લઈને નીકળે એમ નક્કી કર્યું. મોસમ ઉનાળાની હતી એટલે ઓઢવાનું કંઈ સાથે રાખવાની આવશ્યકતા નહોતી.
જે જે ગામ જતા ત્યાં સભા ભરતા. લોકો આવતા. પણ ભરતીમાં નામ તો માંડ એકબે મળે. 'તમે અહિંસાવાદી કેમ અમને હથિયાર લેવાનું કહો છો?' 'સરકારે હિંદનું શું ભલું કર્યું છે કે તમે તેને મદદ દેવાનું કહો છો?' આવા અનેક જાતના પ્રશ્નો મારી આગળ મુકાતા.'
Monday, April 6, 2020
૨૬
'દા. મહેતાએ શરીરને તો મીડ્ઝ પ્લાસ્ટરના પાટાથી બાંધી મૂક્યું હતું, ને તે પાટા રહેવા દેવાની ભલામણ કરી હતી. મેં બે દહાડા તો તે સહન કર્યા, પણ પછી તે સહન ન કરી શક્યો; એટલે કેટલીક મહેનતે તે ઊતરડી કાઢ્યા ને નાહવાધોવાની છૂટ લીધી. ખાવાનું તો મુખ્યત્વે સૂકો ને લીલો મેવો જ કરી નાખ્યું. તબિયત દિવસે દિવસે સુધરતી ચાલી, ને સુએઝની ખાડીમાં પહોંચ્યા તેટલા સુધીમાં બહુ સારી થઈ ગઈ. જોકે શરીર નબળું હતું છતાં મારો ભય ગયો, ને હું ધીમે ધીમે રોજ થોડી કસરત વધારતો ગયો. આ શુભ ફેરફાર માત્ર શુદ્ધ ને સમશીતોષ્ણ હવાને આભારી હતો એમ મેં માન્યું.'
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1099
'કોરોના વાઇરસ' માટેનો ગુજરાતી શબ્દ 'મુગટીયો વિષાણુ' ઘરે બેસીને જ બનાવી શકાય.
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1098
'કોવિડ-19' બોલવું, પણ 'કોવિડ-19 વાઇરસ' ન બોલવું. નહીં તો મોઢામાંથી 'વાઇરસ' બે વખત બહાર નીકળશે.
The Pandemic Notebook
A handy guide from The Hindu on understanding the Coronavirus
pandemic and staying protected against COVID-19
https://creatives.thehindu.com/covid_19_ebook.pdf
https://creatives.thehindu.com/covid_19_ebook.pdf
COVID-19 lockdown: Wild animals are in the streets, Wildest animals are in the homes!
https://www.businessinsider.in/science/environment/news/coronavirus-lockdown-in-india-see-animals-return-to-the-streets-but-the-malabar-civet-is-not-one-of-them/articleshow/74875643.cms
https://www.downtoearth.org.in/news/wildlife-biodiversity/covid-19-lockdown-wild-animals-freely-roam-bihar-s-forests-and-fields-70181
https://twitter.com/Rntk____/status/1247250048884203520
https://india.mongabay.com/2020/04/why-do-we-keep-falling-for-fake-news-about-animals-and-what-can-go-wrong/?utm_source=Mongabay+India+Newsletter&utm_campaign=838b881ebd-EMAIL_CAMPAIGN_2020_04_30_11_57_COPY_01&utm_medium=email&utm_term=0_f318a88000-838b881ebd-77207233
Sunday, April 5, 2020
૨૫
'પાંસળીનો દુખાવો નહોતો મટતો તેથી હું ગભરાયો. દવાના ઉપચારથી નહીં પણ ખોરાકના ફેરફારથી અને કંઈ બાહ્ય ઉપચારથી દર્દ જવું જ જોઈએ એટલું હું જાણતો હતો.
સને ૧૮૯૦માં અન્નાહારી અને ખોરાકના ફેરફારથી દર્દોનો ઇલાજ કરનાર દાક્તર ઍલિન્સનને હું મળ્યો હતો. તેમને મેં બોલાવ્યા. તે આવ્યા. તેમને શરીર બતાવ્યું, ને દૂધના મારા વિરોધની વાત કરી. તેમણે મને તુરત દિલાસો દીધો, ને કહ્યું : 'દૂધની કશી જરૂર નથી. ને મારે તો તમને થોડા દહાડા કશી ચરબી વિના જ રાખવા છે.' એમ કહી પ્રથમ તો મને કેવળ સૂકી રોટી અને કાચાં શાકો ઉપર ને ફળો ઉપર રહેવાનું કહ્યું. કાચાં શાકમાં મૂળા, પ્યાજ અને એવાં મૂળિયાં તથા લીલોતરી, અને મેવામાં મુખ્યત્વે નારંગી. શાકોને ખમણીને કે વાટીને ખાવાનાં હતાં. મેં આમ ત્રણેક દિવસ ચલાવ્યું, પણ કાચાં શાકો બહુ ફાવ્યાં નહીં. આ પ્રયોગને પૂરો ન્યાય આપી શકું એવું મારું શરીર નહોતું, ને એવી શ્રદ્ધા નહોતી. આ ઉપરાંત તેમણે ચોવીસે કલાક બારીઓ ખુલ્લી રાખવાનું, રોજ નવશેકે પાણીએ નાહવાનું, દુખતા ભાગ ઉપર તેલ ચોળવાનું અને પાથી અરધો કલાક ખુલ્લી હવામાં ફરવાનું સૂચવ્યું. આ બધું મને ગમ્યું. ઘરમાં તો ફ્રેન્ચ ઢબની બારીઓ હતી. તે આખી ઉઘાડવાથી ઘરમાં વરસાદનું પાણી આવતું હતું. ઉપરનું અજવાળિયું ખુલ્લું કરાય તેમ નહોતું. તેથી તેનો આખો કાચ ભંગાવીને ત્યાંથી તો ચોવીસે કલાક હવા આવવાની સગવડ કરી. ફ્રેન્ચ બારી વાછટ ન આવે તેટલી ઉઘાડી રાખતો.'
કોરોનાકસોટીકાળમાં જોયેલાં હિંદી ચિત્રપટની યાદી
Baahubali: The Beginning (2015)
Badla (2019)
Bajirao Mastani (2015)
Chalk N Duster (2019)
Chak De! India (2007)
Chennai Express (2013)
Gunjan Saxena: The Kargil Girl (2020)
Jaane Bhi Do Yaaro (1983)
Karwaan (2018)
Lagaan (2001)
Madras Cafe (2013)
No One Killed Jessica (2011)
Paa (2009)
https://www.youtube.com/watch?v=v4_AdHDHzoA
Peepli Live (2010)
Project Marathwada (2016)
Rang De Basanti (2006)
Wake Up Sid (2009)
Sardar Udham (2021)
(To be Continued)
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1097
એક જ ઘર અને એક જ કુટુંબની આ વાત છે. છતાં, નીચેનાં બન્ને વાક્યો જુદા-જુદા અર્થ-ભાવ પ્રગટ કરે છે!
'દાદા-દાદી અમારી સાથે રહે છે.'
'અમે દાદા-દાદી સાથે રહીએ છીએ.'
Saturday, April 4, 2020
૨૪
'પણ તે દરમિયાન મને પસલીઓનો સખત વરમ ઊપડી આવ્યો. ચૌદ દિવસના ઉપવાસ પછી મારું શરીર બરોબર બંધાયું તો નહોતું જ, પણ કવાયતમાં મેં પૂરો ભાગ લેવા માંડ્યો હતો, અને ઘણી વેળા ઘેરથી કવાયતની જગ્યાએ ચાલીને જતો. તે અંતર બે માઈલનું તો ખરું જ. આને અંગે છેવટે મારે ખાટલાનું સેવન કરવું પડ્યું.'
Friday, April 3, 2020
૨૩
'અમે મુસાફરી શરૂ કરી ત્યારે મને ઉપવાસ પૂરા કર્યાને બહુ સમય નહોતો થયો. મને પૂરી શક્તિ નહોતી આવી ગઈ. આગબોટમાં હું રોજ ડેક ઉપર ચાલવાની કસરત કરી ઠીક ખાવાનો ને ખાધેલું પચાવવાનો પ્રયત્ન કરતો. પણ તેમ તેમ મને પગના પિંડમાં વધારે દુખાવો થવા લાગ્યો. વિલાયત પહોંચ્યા પછી મારો દુખાવો ઓછો ન થયો પણ વધ્યો. વિલાયતમાં દાક્તર જીવરાજ મહેતાની ઓળખ થઈ હતી. તેમને ઉપવાસનો અને દુખાવાનો ઇતિહાસ આપતાં તેમણે કહ્યું, 'જો તમે થોડા દહાડા તદ્દન આરામ નહીં લો તો પગ સદાયના ખોટા થઈ જવાનો ભય છે.' આ વખતે જ મને ખબર પડી કે લાંબા ઉપવાસ કરનારે ગયેલી તાકાત ઝટ મેળવવાનો કે બહુ ખાવાનો લોભ ન જ રાખવો ઘટે. ઉપવાસ કરવા કરતાં તે ઉતારવામાં વધારે સાવધાન રહેવું પડે છે, ને કદાચ તેમાં વધારે સંયમ પણ હોય.'
Thursday, April 2, 2020
Coronavirus & Media Ethics
https://onezero.medium.com/the-simplest-way-to-spot-coronavirus-misinformation-on-social-media-4b7995448071
https://www.thedrum.com/opinion/2020/03/03/the-pandemic-infodemic-how-social-media-helps-and-hurts-during-the-coronavirus
https://pressgazette.co.uk/going-viral-how-worlds-press-is-responding-to-the-coronavirus-pandemic/
https://b2press.com/en-US/the-importance-of-sharing-accurate-information-during-the-novel-coronavirus-pandemic
https://www.scidev.net/asia-pacific/health/scidev-net-at-large/journalism-in-the-time-of-the-coronavirus.html?__cf_chl_jschl_tk__=de24d0a364ad4edb7260302ef644288644346867-1585832295-0-AYlsEZlS1I0yI7tO4-FAZdXjWEuODkeA8AvA9u6Cz9ePKTG7eJ7SArqMlFtCI8pwY1S4V5k6EpJcVuyzg7op_yOYFd5-7Ka6vlakFyBi80WWNTqirau2msWk6Es1QCYfRC1HHPigMO97__Wx0lSgxPzS6Z7w1MfoBmzDaDipO1UwB1Iu57dFhcbAHm_l80WT_fbtoWgrS2Pd637uvqtUbe7agL_6Be81i8uOF_5Hsyba_aRh5fcZILzcd3-ncc8gK6WqxBWC6YUlI_7pg4XHbb9bOfk7WSi8HkPik4pJzUWu4ZY7Rs_TfpKJ5sOjcq-UkepoRS6hfRjf4yLwi3kH1EXccGu_db8sH5iijG1Acgph72nfRB2H-Lovp2RvRvMt3NeDau0d3iZuDMl_QoQN2gc
https://www.thedrum.com/opinion/2020/03/03/the-pandemic-infodemic-how-social-media-helps-and-hurts-during-the-coronavirus
https://pressgazette.co.uk/going-viral-how-worlds-press-is-responding-to-the-coronavirus-pandemic/
https://b2press.com/en-US/the-importance-of-sharing-accurate-information-during-the-novel-coronavirus-pandemic
https://www.scidev.net/asia-pacific/health/scidev-net-at-large/journalism-in-the-time-of-the-coronavirus.html?__cf_chl_jschl_tk__=de24d0a364ad4edb7260302ef644288644346867-1585832295-0-AYlsEZlS1I0yI7tO4-FAZdXjWEuODkeA8AvA9u6Cz9ePKTG7eJ7SArqMlFtCI8pwY1S4V5k6EpJcVuyzg7op_yOYFd5-7Ka6vlakFyBi80WWNTqirau2msWk6Es1QCYfRC1HHPigMO97__Wx0lSgxPzS6Z7w1MfoBmzDaDipO1UwB1Iu57dFhcbAHm_l80WT_fbtoWgrS2Pd637uvqtUbe7agL_6Be81i8uOF_5Hsyba_aRh5fcZILzcd3-ncc8gK6WqxBWC6YUlI_7pg4XHbb9bOfk7WSi8HkPik4pJzUWu4ZY7Rs_TfpKJ5sOjcq-UkepoRS6hfRjf4yLwi3kH1EXccGu_db8sH5iijG1Acgph72nfRB2H-Lovp2RvRvMt3NeDau0d3iZuDMl_QoQN2gc
૨૨
'અહીં વસ્તી બહુ ઓછી હતી. પહાડો અને ખીણોમાં ભલા, સાદા અને જંગલી ગણાતા ઝૂલુ લોકોના કૂબાઓ સિવાય બીજું કંઈ નહોતું. તેથી દૃશ્ય ભવ્ય લાગતું હતું. માઈલોના માઈલો લગી વસ્તી વિનાના પ્રદેશમાં અમે કોઈ ઘાયલને લઈને કે એમ જ ચાલ્યા જતા હોઈએ ત્યારે હું વિચારમાં પડી જતો.
અહીં મારા બ્રહ્મચર્ય વિશેના વિચારો પરિપક્વ થયા. મારા સાથીઓની જોડે પણ મેં તેની કેટલીક ચર્ચા કરી. ઈશ્વરદર્શનને સારુ બ્રહ્મચર્ય અનિવાર્ય વસ્તુ છે એ તો મને હજુ પ્રત્યક્ષ નહોતું થયું, પણ સેવાને અર્થે આવશ્યક વસ્તુ છે એમ હું સ્પષ્ટ જોઈ શક્યો.'
Wednesday, April 1, 2020
એકાંત, પુસ્તક-વાચન, અને ગાંધીજી
"... હું માનું છું કે જેને સારાં પુસ્તકો વાંચવાનો શોખ છે તે ગમે તે જગ્યાએ એકાંત સહેલાઈથી વેઠી શકે છે."
- ગાંધીજી
('મારો જેલનો અનુભવ', ગાંધીજી, નવજીવન પ્રકાશન મંદિર, ત્રીજી આવૃત્તિ, ૧૯૫૯, પૃ.૨૧)
૨૧
'પણ લડાઈમાં રોકાયેલું લશ્કર કંઈ એક સ્થળે બેસી ન જ રહે. જ્યાંથી ભયના સમાચાર આવે ત્યાં દોડી જાય. ઘણા તો ઘોડેસવાર જ હતા. અમારી છાવણી મથકેથી ઊપડી, ને અમારે તેની પાછળ અમારી ડોળીઓ ખાંધે ઉપાડી ચાલવાનું રહ્યું હતું. બેત્રણ પ્રસંગે તો એકે દિવસે ચાળીસ માઈલની કૂચ કરવાનો વારો આવ્યો હતો. અહીં પણ અમને તો કેવળ પ્રભુનું જ કામ મળ્યું. ઝૂલુ મિત્રો ભૂલથી ઘવાયેલા તેમને ડોળીઓમાં ઊંચકી જઈ છાવણીમાં પહોંચાડવાના હતા ને ત્યાં તેમની સારવાર કરવાની હતી.'
Tuesday, March 31, 2020
સંશોધનપત્રો : ૨૦૧૯-૨૦૨૦ // ફેબ્રુઆરી-માર્ચ - ૨૦૨૦
સંશોધનપત્રનું શીર્ષક : કસ્તૂરબા : જીવન અને કાર્ય
સંશોધનપત્રનું શીર્ષક : Heritage & Media : A case study of 'Bombay Clocks' by Chirodeep Chaudhuri
સંશોધનપત્રનું શીર્ષક : આચાર્ય કાકાસાહેબ કાલેલકર : વાસરી વાટે વિદ્યાપીઠવિમર્શ
સંશોધનપત્રનું શીર્ષક : ભાષા-સાહિત્ય ભવનમાં પત્રકારત્વનું શિક્ષણ
સંશોધનપત્રનું શીર્ષક : વિનોબાનું ગાંધીચિંતન
સંશોધનપત્રનું શીર્ષક : ગાંધીજીની જીવનશૈલી અને પર્યાવરણીય દૃષ્ટિ
૨૦
'તેમના અક્ષરજ્ઞાનને વિશે હું બેદરકાર રહ્યો એમ તો નહીં કહું, પણ મેં તેને જતું કરતાં સંકોચ ન ખાધો. ને આ ઊણપને સારુ મારા દીકરાઓને મારી સામે ફરિયાદ કરવાનું કારણ રહેલું છે. તેમણે કેટલીક વાર પોતાનો અસંતોષ પણ જાહેર કર્યો છે. આમાં કંઈક અંશે મારે મારો દોષ કબૂલ કરવો જોઈએ એમ માનું છું. તેમને અક્ષરજ્ઞાન આપવાની ઇચ્છા ઘણી થતી, પ્રયત્ન પણ કરતો, પણ એ કામમાં હમેશાં કંઈક ને કંઈક વિઘ્ન આવી પડતું. તેમને સારુ ઘેર બીજી કેળવણીની સગવડ નહોતી કરી, તેથી તેમને મારી સાથે ચાલતો ઑફિસે લઈ જતો. ઑફિસ અઢી માઈલ હતી. એટલે સવાર-સાંજ મળી ઓછામાં ઓછી પાંચ માઈલની કસરત તેમને અને મને મળી રહેતી. રસ્તે ચાલતાં કંઈક શીખવવાનો પ્રયત્ન કરતો, પણ તેયે જો મારી સાથે બીજા કોઈ ચાલનાર ન હોય તો. ઑફિસમાં તેઓ અસીલોના ને મહેતાઓના પ્રસંગમાં આવે, કંઈક વાંચવાનું આપ્યું હોય તે વાંચે, આંટાફેરા કરે, બજારની સામાન્ય ખરીદી હોય તે કરે. સહુથી મોટા હરિલાલ સિવાય બધાં બાળકો આ રીતે ઊછર્યા. હરિલાલ દેશમાં રહી ગયો હતો. જો હું તેમને અક્ષરજ્ઞાન આપવા સારુ એક કલાક પણ નિયમિત બચાવી શક્યો હોત તો હું એમ માનત કે તેઓ આદર્શ કેળવણી પામેલા છે. એવો આગ્રહ મેં ન રાખ્યો એ દુઃખ મને અને તેમને રહી ગયું છે.'
અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 147
કેટલાક લોકો ભલે 'ઇન્ટેક્ચુઅલ' બોલે, પણ આપણે તો 'ઇન્ટેલૅક્ચુઅલ' જ બોલવું!
Monday, March 30, 2020
૧૯
"વેસ્ટે જવાબ દીધો :
'મારી પાસે છાપખાનું છે તે તો તમે જાણો છો. ઘણે ભાગે તો હું જવા તૈયાર થઈશ. છેવટનો જવાબ આજે સાંજે આપું તો બસ થશે ના? ફરવા નીકળી શકો તો ત્યારે વાત કરીએ.'
હું રાજી થયો. તે જ દિવસે સાંજે થોડી વાતચીત કરી. વેસ્ટને દર માસે દશ પાઉન્ડનો પગાર ને છાપખાનામાં કંઈ નફો રહે તો તેમાંથી અમુક ભાગ આપવાનું ઠરાવ્યું."
Sunday, March 29, 2020
૧૮
'મણિલાલ સાજો તો થયો, પણ મેં જોયું કે ગિરગામવાળું મકાન રહેવાલાયક નહોતું. તેમાં ભેજ હતો. પૂરું અજવાળું નહોતું. તેથી રેવાશંકરભાઈની સાથે મસલત કરી અમે બન્નેએ મુંબઈના કોઈ પરામાં ખુલ્લી જગ્યામાં બંગલો લેવાનો નિશ્ચય કર્યો. હું વાંદરા, સાંતાક્રુઝ વગેરેમાં ભટક્યો. વાંદરામાં કતલખાનું હતું તેથી વાંદરામાં રહેવાની અમારામાંથી કોઈની ઇચ્છા ન થઈ. ઘાટકુપર વગેરે દરિયાથી દૂર લાગ્યાં. સાંતાક્રુઝમાં એક સુંદર બંગલો મળી આવ્યો તેમાં રહેવા ગયા, ને આરોગ્યની દૃષ્ટિએ અમે સુરક્ષિત થયા એમ લાગ્યું. મેં ચર્ચગેટ જવાનો પહેલા વર્ગનો પાસ કઢાવ્યો. પહેલા વર્ગમાં ઘણી વાર હું એકલો જ હોઉં તેથી કાંઈક અભિમાન પણ માનતો એમ યાદ છે. ઘણી વેળા વાંદરાથી ચર્ચગેટ જતી ખાસ ગાડી પકડવા સાંતાક્રુઝથી વાંદરા હું ચાલીને જતો.'
https://www.google.com/maps/dir/Santacruz,+Mumbai,+Hasmukh+Nagar,+Santacruz+West,+Mumbai,+Maharashtra+400054/Bandra+Station,+Bairam+Naupada,+Bandra+East,+Mumbai,+Maharashtra+400050/@19.0693714,72.8226555,14z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x3be7c9a6e4a411ed:0xc794e2bdd8a53e5d!2m2!1d72.8359724!2d19.0843377!1m5!1m1!1s0x3be7bed2c9b2928f:0x77800faba0b8f5f5!2m2!1d72.8406903!2d19.0548399!3e2
https://www.google.com/maps/dir/Santacruz,+Mumbai,+Hasmukh+Nagar,+Santacruz+West,+Mumbai,+Maharashtra+400054/Bandra+Station,+Bairam+Naupada,+Bandra+East,+Mumbai,+Maharashtra+400050/@19.0693714,72.8226555,14z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x3be7c9a6e4a411ed:0xc794e2bdd8a53e5d!2m2!1d72.8359724!2d19.0843377!1m5!1m1!1s0x3be7bed2c9b2928f:0x77800faba0b8f5f5!2m2!1d72.8406903!2d19.0548399!3e2
Saturday, March 28, 2020
૧૭
'આ જ માસમાં હું કલકત્તાની ગલીએ ગલી રખડ્યો એમ કહું તો ચાલે. ઘણુંખરું કામ પગપાળો કરતો. આ સમયમાં જ ન્યાયમૂર્તિ મિત્રને મળ્યો, સર ગુરુદાસ બૅનરજીને મળ્યો. તેમની કુમક તો દક્ષિણ આફ્રિકાના કામ સારુ જોઈતી હતી. રાજા સર પ્યારીમોહન મુકરજીનાં દર્શન પણ આ જ સમયે કર્યાં.
કાલિચરણ બૅનરજીએ મને કાલિના મંદિરની વાત કરી જ હતી. તે મંદિર જોવાની મને તીવ્ર ઇચ્છા હતી. તેનું વર્ણન મેં પુસ્તકમાં વાંચ્યું હતું. તેથી ત્યાં એક દિવસ જઈ ચડ્યો.'
Friday, March 27, 2020
૧૬
'આ દિવસોમાં બધાને ઘણી વાર દહાડાની વીસપચીસ માઈલની મજલ કરવી પડતી; અને એક વખત તો ઘાયલોને ડોળીમાં ઊંચકીને તેટલા માઈલ ચાલવું પડ્યું હતું. જે ઘાયલ થયેલ યોદ્ધાઓને અમારે આમ ઊંચકીને જવાનું હતું તેમાં જનરલ વુડગેટ વગેરે પણ હતા.'
Thursday, March 26, 2020
૧૫
"પગથી ઉપર ચાલવાનો પ્રશ્ન મારે સારુ જરા ગંભીર પરિણામવાળો નીવડ્યો. હું હમેશાં પ્રેસિડેન્ટ સ્ટ્રીટમાં થઈને એક ખુલ્લા મેદાનમાં ફરવા જતો. આ મહોલ્લામાં પ્રેસિડેન્ટ ક્રુગરનું ઘર હતું. એ ઘરને વિશે આડંબર જરાયે નહોતો. તેને ફરતું કમ્પાઉન્ડ પણ ન હતું. બીજાં પડખેનાં ઘરોમાં અને આમાં કશો તફાવત માલૂમ ન પડે. લક્ષાધિપતિઓનાં ઘણાનાં ઘર પ્રિટોરિયામાં આ ઘર કરતાં ઘણાં મોટાં, શોભીતાં ને વાડવાળાં હતાં. પ્રેસિડેન્ટની સાદાઈ પ્રખ્યાત હતી. આ ઘર કોઈ અમલદારનું છે એમ તેની સામે એક સિપાઈ ફરતો હોય તે ઉપરથી જ જણાય. આ સિપાઈની લગોલગ થઈને જ લગભગ હમેશાં હું જાઉં. પણ સિપાઈ મને કંઈ ન કરે. સિપાઈ વખતોવખત બદલાય. એક વેળા એક સિપાઈએ, ચેતવ્યા વિના, પગથી ઉપરથી ઊતરી જવાનું કહ્યા વિના, મને ધક્કો માર્યો, લાત મારી, ને ઉતારી મૂક્યો. હું તો વિમાસણમાં જ પડ્યો. લાત મારવાનું કારણ હું પૂછવા જાઉં તે પહેલાં કોટ્સ જે ઘોડેસવાર થઈ તે જ વેળા ત્યાંથી પસાર થતા હતા તેમણે મને પોકારીને કહ્યું :
'ગાંધી, મેં બધું જોયું છે. તારે કેસ કરવો હોય તો હું સાક્ષી આપીશ. મને બહુ દિલગીરી થાય છે કે તારી ઉપર આવી રીતે હુમલો થયો.'
મેં કહ્યું : 'તેમાં દિલગીરીનું કારણ નથી. સિપાઈ બિચારો શું જાણે? તેને મન તો કાળા એટલા કાળા જ. તે હબસીઓને પગથી ઉપરથી આમ જ ઉતારતો હશે એટલે તેણે મને પણ ધક્કો માર્યો. મેં તો નિયમ જ કર્યો છે કે મારી જાત ઉપર વીતે તેને સારુ મારે અદાલતે ન જ ચડવું. એટલે મારે કેસ નથી કરવો.'
'એ તો તેં તારા સ્વભાવ પ્રમાણે જ વાત કરી, પણ તું ફરી વિચારી જોજે. આવા માણસને કંઈક પાઠ તો શીખવવો જ જોઈએ.' આટલું બોલી પેલા સિપાઈની સાથે વાત કરી તેને ઠપકો આપ્યો. હું બધી વાત તો ન સમજી શક્યો. સિપાઈ ડચ હતો ને તેની સાથે વાત ડચમાં થઈ. સિપાઈએ મારી માફી માંગી, હું તો માફી આપી જ ચૂક્યો હતો.
પણ મેં ત્યારથી આ શેરીનો ત્યાગ કર્યો. બીજા સિપાઈઓને આ બનાવની શી ખબર હોય? મારે હાથે કરીને ફરી લાત શા સારુ વહોરવી? એટલે મેં ફરવા જવાને સારુ બીજી શેરી પસંદ કરી."
'ગાંધી, મેં બધું જોયું છે. તારે કેસ કરવો હોય તો હું સાક્ષી આપીશ. મને બહુ દિલગીરી થાય છે કે તારી ઉપર આવી રીતે હુમલો થયો.'
મેં કહ્યું : 'તેમાં દિલગીરીનું કારણ નથી. સિપાઈ બિચારો શું જાણે? તેને મન તો કાળા એટલા કાળા જ. તે હબસીઓને પગથી ઉપરથી આમ જ ઉતારતો હશે એટલે તેણે મને પણ ધક્કો માર્યો. મેં તો નિયમ જ કર્યો છે કે મારી જાત ઉપર વીતે તેને સારુ મારે અદાલતે ન જ ચડવું. એટલે મારે કેસ નથી કરવો.'
'એ તો તેં તારા સ્વભાવ પ્રમાણે જ વાત કરી, પણ તું ફરી વિચારી જોજે. આવા માણસને કંઈક પાઠ તો શીખવવો જ જોઈએ.' આટલું બોલી પેલા સિપાઈની સાથે વાત કરી તેને ઠપકો આપ્યો. હું બધી વાત તો ન સમજી શક્યો. સિપાઈ ડચ હતો ને તેની સાથે વાત ડચમાં થઈ. સિપાઈએ મારી માફી માંગી, હું તો માફી આપી જ ચૂક્યો હતો.
પણ મેં ત્યારથી આ શેરીનો ત્યાગ કર્યો. બીજા સિપાઈઓને આ બનાવની શી ખબર હોય? મારે હાથે કરીને ફરી લાત શા સારુ વહોરવી? એટલે મેં ફરવા જવાને સારુ બીજી શેરી પસંદ કરી."
Wednesday, March 25, 2020
અંતરમાં રાખશો. અંતર રાખશો.
પ્રિય વિદ્યાર્થીમિત્રો,
એકલા હશો. કુશળ હશો.
કોરોના-કસોટી-કાળમાં કોઈ વ્યક્તિગત કે વિદ્યાકીય મૂંઝવણ હોય તો અમને જણાવશો.
સમયનો અને સમજણનો સદુપયોગ કરશો.
દરેકને અંતરમાં રાખશો. દરેકથી અંતર રાખશો.
દરેકને અંતરમાં રાખશો. દરેકથી અંતર રાખશો.
અશ્વિન
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1092
આપણે ત્યાં 'ગૃહિણી' શબ્દ તો જાણીતો છે, પણ ઘરબંધી અને તાળાબંધી પછી 'ગૃહિણો' શબ્દ પ્રચલિત કરવા જેવો ખરો!
૧૪
'ટ્રાન્સવાલમાં ૧૮૮૫માં સખત કાયદો થયો. ૧૮૮૬માં કંઈક સુધારો થયો. તેને પરિણામે હિંદીમાત્ર દાખલ-ફીના ત્રણ પાઉન્ડ આપે એમ ઠર્યું. જમીનની માલિકી તેઓ માત્ર તેમને સારુ નીમેલા વાડામાં જ ધરાવી શકે. આમાંયે માલિકી તો મળી જ નહીં. એમને મતાધિકાર તો ન જ હોય. આ તો ખાસ એશિયાવાસીઓને લગતા કાયદા. વળી, જે કાયદા શ્યામ વર્ણના લોકોને લાગુ પડે તે પણ એશિયાવાસીઓને લાગુ ખરા જ. તે મુજબ હિંદીઓ પગથી ('ફૂટપાથ') ઉપર હકપૂર્વક ન ચાલી શકે, રાતના નવ વાગ્યા પછી પરવાના વિના બહાર ન નીકળી શકે. આ છેલ્લા કાનૂનનો અમલ હિંદીઓ સામે ઓછાવત્તા પ્રમાણમાં થતો. જેઓ આરબ તરીકે ખપતા તેઓને મહેરબાની દાખલ આમાં ન ગણવામાં આવે. એટલે આવી રાહત પોલીસની ઇચ્છા ઉપર રહે.
આ બન્ને નિયમોની અસર મારે પોતાને વિશે તપાસવી પડી હતી. મિ. કોટ્સની સાથે ઘણી વેળા હું રાતે ફરવા નીકળતો. ઘેર જતાં દસ પણ વાગે. એટલે મને પોલીસ પકડે તો? આ ધાસ્તી મને હતી તેના કરતાં કોટ્સને વધારે હતી. કેમ કે પોતાના હબસીઓને તો તે જ પરવાના આપે. મને શી રીતે પરવાનો આપી શકે? પરવાનો પોતાના નોકરને જ આપવાનો શેઠને અધિકાર હતો. હું લેવા માગું ને કોટ્સ દેવા તૈયાર થાય તોયે તે ન જ આપી શકાય, કેમ કે તે દગો ગણાય.'
આ બન્ને નિયમોની અસર મારે પોતાને વિશે તપાસવી પડી હતી. મિ. કોટ્સની સાથે ઘણી વેળા હું રાતે ફરવા નીકળતો. ઘેર જતાં દસ પણ વાગે. એટલે મને પોલીસ પકડે તો? આ ધાસ્તી મને હતી તેના કરતાં કોટ્સને વધારે હતી. કેમ કે પોતાના હબસીઓને તો તે જ પરવાના આપે. મને શી રીતે પરવાનો આપી શકે? પરવાનો પોતાના નોકરને જ આપવાનો શેઠને અધિકાર હતો. હું લેવા માગું ને કોટ્સ દેવા તૈયાર થાય તોયે તે ન જ આપી શકાય, કેમ કે તે દગો ગણાય.'
Tuesday, March 24, 2020
૧૩
'ગીરગામમાં મકાન હતું છતાં હું જવલ્લે જ ગાડીભાડું ખરચતો. ટ્રામમાં પણ ભાગ્યે જ બેસતો. ગીરગામથી ઘણે ભાગે નિયમસર ચાલીને જતો. તેમાં ખાસી ૪૫ મિનિટ લાગતી. ને ઘેર પાછો તો અચૂક ચાલીને જ આવતો. દિવસના તડકો લાગે તે સહન કરવાની શક્તિ કેળવી લીધી હતી. આથી મેં ઠીક પૈસા બચાવ્યા ને મુંબઈમાં મારા સાથીઓ માંદા પડતા ત્યારે હું એક પણ દહાડો માંદો પડ્યો હોઉં એમ મને સ્મરણ નથી. જયારે હું કમાતો થયો ત્યારે પણ આમ ઑફિસે ચાલીને જવાની ટેવ મેં છેવટ લગી કાયમ રાખી. આનો લાભ હું આજ લગી ઉઠાવી રહ્યો છું.'
Monday, March 23, 2020
૧૨
'મેં પારીસમાં અન્નાહારનું એક મકાન હતું એ વિશે વાંચ્યું હતું. ત્યાં એક કોટડી રોકી. ગરીબાઈથી મુસાફરી કરી પારીસ ગયો. સાત દિવસ રહ્યો. ઘણુંખરું બધું જોવાનું પગપાળા જ કર્યું. સાથે પારીસની, તે પ્રદર્શનની ગાઇડ ને તેનો નકશો રાખ્યાં હતાં. તેને આધારે રસ્તાઓ શોધીને મુખ્ય વસ્તુઓ જોઈ.
પ્રદર્શનની વિશાળતા અને વિવિધતા સિવાય બીજું મને કંઈ યાદ નથી. એફિલ ટાવર ઉપર તો બેત્રણ વેળા ચડેલો, એટલે તેનું સ્મરણ ઠીક છે. પહેલે મજલે ખાવાની સગવડ પણ હતી. એટલે ઊંચે ભોજન કર્યાનું કહી શકવા ખાતર ત્યાં ખાણું ખાધું ને સાડા સાત શિલિંગમાં દીવાસળી મેલી.'
Sunday, March 22, 2020
૧૧
'અત્યાર સુધી કુટુંબોમાં રહેતો હતો તેને બદલે પોતાની જ કોટડી લઈને રહેવું એમ ઠરાવ કર્યો, અને કામ પ્રમાણે તથા અનુભવ મેળવવા સારુ જુદાં જુદાં પરાંમાં ઘર બદલવું એવો પણ ઠરાવ કર્યો. ઘર એવે ઠેકાણે પસંદ કર્યાં કે જ્યાંથી કામની જગ્યાએ અડધા કલાકમાં ચાલીને જઈ શકાય ને ગાડીભાડું બચે. આ પહેલાં હમેશાં, જવાનું હોય ત્યાં ગાડીભાડું ખરચવું પડતું અને ફરવા જવાનો વખત નોખો કાઢવો પડતો. હવે કામે જતાં જ ફરાઈ જાય એવી ગોઠવણ થઈ અને આ ગોઠવણથી હમેશાં આઠદસ માઈલ તો હું સહેજે ફરી નાખતો. મુખ્યત્વે આ એક ટેવને લીધે હું ભાગ્યે જ વિલાયતમાં માંદો પડ્યો હોઈશ. શરીર ઠીક કસાયું.'
Saturday, March 21, 2020
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1091
'Quarantine' માટે 'સૂતક' શબ્દ છે. આપણે 'ક્વૉરન્ટીન' માટે 'એકલવાસ' જેવો ગુજરાતી શબ્દ પ્રચલિત કરવા જેવો છે!
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1090
'Hand Sanitizer' માટે 'હસ્ત સ્વચ્છક' જેવો ગુજરાતી શબ્દ ઘરે જ બનાવી શકાય!
૧૦
'પાઈએ પાઈનો હિસાબ રાખતો. ખર્ચની ગણતરી હતી. દર માસે પંદર પાઉન્ડથી વધારે ન ખરચવા એમ નિશ્ચય કર્યો હતો. બસ(મોટર)માં જવાનું કે ટપાલનું ખર્ચ પણ હમેશાં માંડતો, ને સૂતા પહેલાં હમેશાં મેળ મેળવી જતો. આ ટેવ છેવટ સુધી કાયમ રહી.'
Friday, March 20, 2020
કોરોના સામે સ્વયં સાવચેતી : રમત-ઘરમાં બાળકોની અભિનંદનીય ગેરહાજરી
 |
| Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર |
 |
| Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર |
જ્યાં ઉત્સાહી બાળકોની ટોળકીઓ જોવા મળતી હોય એ જગ્યા સૂમસામ ભાસે છે.
શક્ય હોય ત્યાં, કોરોનાના સંભવિત સંક્રમણ સામે આવી જ સાવચેતી રાખીએ.
(તસવીર-તારીખ : ૨૦-૦૩-૨૦૨૦, શુક્રવાર, સમય : સાંજના સવા આઠ)
૦૯
'મેં તો ભ્રમણ શરૂ કર્યું. મારે નિરામિષ એટલે કે અન્નાહાર આપનારું ભોજનગૃહ શોધવું હતું. ઘરધણી બાઈએ પણ કહેલું કે લંડન તળમાં એવાં ગૃહો છે ખરાં. હું રોજ દશબાર માઈલ ચાલું. કોઈ ગરીબડા ભોજનગૃહમાં જઈ પેટ ભરીને રોટી ખાઈ લઉં, પણ સંતોષ ન વળે. આમ ભટકતાં એક દિવસ હું ફેરિંગ્ડન સ્ટ્રીટ પહોંચ્યો ને 'વેજિટેરિયન રેસ્ટરાં' (અન્નાહારી વીશી) એવું નામ વાંચ્યું. બાળકને મનગમતી વસ્તુ મળવાથી જે આનંદ થાય તે મને થયો. હર્ષઘેલો હું અંદર દાખલ થાઉં તેના પહેલાં તો મેં દરવાજા પાસેની કાચની બારીમાં વેચવાનાં પુસ્તકો જોયાં. તેમાં મેં સૉલ્ટનું 'અન્નાહારની હિમાયત' નામનું પુસ્તક જોયું. એક શિલિંગ આપી ખરીદ્યું ને પછી જમવા બેઠો. વિલાયતમાં આવ્યા પછી પેટ ભરીને ખાવાનું પ્રથમ અહીં મળ્યું. ઈશ્વરે મારી ભૂખ ભાંગી.'
Thursday, March 19, 2020
૦૮
'વ્યાયામને બદલે ફરવાનું રાખ્યું તેથી શરીરને વ્યાયામ ન કરાવ્યાની ભૂલને સારુ કદાચ મારે સજા નથી ભોગવવી પડી;'
'જાગ્યા ત્યારથી સવાર' // સજીવ ખેતી વિષયક ગુજરાતી ચિત્રપટ
પ્રથમ ભાગ :
બીજો ભાગ :
(વિગત-સૌજન્ય : ભરત ચૌધરી, પાટણ)
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1088
'કોરો નાસ્તો ખતરનાક સાબિત થઈ રહ્યો છે.'
'કોરોનાસ્તો ખતરનાક સાબિત થઈ રહ્યો છે.'
Wednesday, March 18, 2020
૦૭
' ... પ્રસંગ સાતમા ધોરણનો છે. તે વખતે દોરાબજી એદલજી ગીમી હેડમાસ્તર હતા. તે વિદ્યાર્થીપ્રિય હતા, કેમ કે તેઓ નિયમ જળવાવતા, પદ્ધતિસર કામ કરતા ને લેતા, તથા શિક્ષણ ઠીક આપતા. તેમણે ઉપલા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓને સારુ કસરતક્રિકેટ ફરજિયાત કર્યાં હતાં. મને તેનો અણગમો હતો. ફરજ પડી તે પહેલાં તો હું કદી કસરત, ક્રિકેટ કે ફૂટબૉલમાં ગયો જ નહોતો. ન જવામાં મારી શરમાળ પ્રકૃતિ પણ એક કારણ હતું. હવે હું જોઉં છું કે એ અણગમો મારી ભૂલ હતી. કસરતને શિક્ષણની સાથે સંબંધ ન હોય એવા ખોટા વિચાર તે વેળા હું ધરાવતો. પાછળથી સમજ્યો કે વ્યાયામને એટલે શારીરિક કેળવણીને માનસિકના જેવું જ સ્થાન વિદ્યાભ્યાસમાં હોવું જોઈએ.
છતાં કસરતમાં ન જવાથી મને નુકસાન ન થયું એમ મારે જણાવવું જોઈએ. તેનું કારણ એ કે, પુસ્તકોમાં ખુલ્લી હવા ખાવા ફરવા જવાની ભલામણ વાંચેલી તે મને ગમેલી, ને તેથી હાઈસ્કૂલનાં ઉપલાં ધોરણોથી જ ફરવા જવાની ટેવ મને પડી હતી. તે છેવટ લગી રહી. ફરવું એ પણ વ્યાયામ તો છે જ, તેથી મારું શરીર પ્રમાણમાં કસાયેલું બન્યું.'
Tuesday, March 17, 2020
૦૬
‘આશ્રમમાં પાળેલી શિસ્તનો ખરો ફાયદો મને હવે જણાયો. આખા દિવસ પૂરતો કામ અને કસરતનો નિયમિત કાર્યક્રમ ઘડી કાઢ્યો અને એને હું ચુસ્તપણે પાળવા લાગી. અમુક સમય વાચન, અમુક સમય હિંદી, અમુક સમય કાંતવાનું, રસોઈ, ભોજન, કપડાં ધોવાં અને અમુક સમય ચોગાનમાં આંટા મારીને કસરત કરવા માટે નક્કી કરી દીધો.’ (૧૬૭)
Monday, March 16, 2020
૦૫
‘વિલેનવમાં રહેનારામાંથી જે લોકો વહેલી સવારે બાપુ સાથે ફરવા આવતા તેમાં અધ્યાપક અને માદામ પ્રિવા અને પેલા આપણું ધ્યાન ખેંચી લે તેવા શાંતિચાહક પિયર સેરેસોલ હતા. લંડન જેટલા વહેલા ફરવા નહોતાં નીકળતાં, એટલે કે, અમે અજવાળું થવાની રાહ જોતાં. અહીં તો ગામડાંની અંધારી ગલીઓમાં ચાલવાની વાત હતી, અને ડિસેમ્બરની ઠંડીની માત્રા પણ વધી હતી. અમે નીકળ્યાં તે પહેલાં જ તળાવની આસપાસના પહાડો ઉપર બરફ પડ્યો હતો.’ (૧૫૮)
Sunday, March 15, 2020
૦૪
‘ … કેટલાંક ચિત્રો મારા સ્મરણમાં અંકાઈ ગયાં છે. એક તો મહેલના બગીચામાં ચિચેસ્ટરના બિશપ સાથે બાપુ આંટા મારતા હતા તે. કોઈ પણ કલાકાર ચિત્ર કરવા માટે આને આદર્શ વિષય સમજે. કેન્ટરબરીના મોટા દેવળમાં એક સાંજની પ્રાર્થનામાં બાપુએ હાજરી આપી હતી. તે જ દિવસે રાત્રે કેન્ટરબરીના ડીન શ્રી હ્યુલેટ જોન્સનના બેસવાના ઓરડામાં એક ગાલીચા ઉપર બેસીને બાપુ કાંતતા હતા અને ડીન પોતે પણ જમીન ઉપર બેસી ધ્યાનથી તેમને જોઈ રહ્યા હતા તે.’ (૧૫૦)
Saturday, March 14, 2020
Laadli Media & Advertising Awards for Gender Sensitivity (LMAAGS 2020)
Call for Entries for the 10th edition of the Laadli Media & Advertising Awards for Gender Sensitivity (LMAAGS 2020).
LMAAGS is an important means to bring visibility to the amazing work that is happening from gender perspective in media.
The last date for submitting the entries is 15th April 2020.
The entries being submitted should have been published, broadcast or telecast between 1st January 2018 to 31st Dec 2019. The call for entries brochure and entry form are available on website: www.populationfirst.org
LMAAGS is an important means to bring visibility to the amazing work that is happening from gender perspective in media.
The last date for submitting the entries is 15th April 2020.
The entries being submitted should have been published, broadcast or telecast between 1st January 2018 to 31st Dec 2019. The call for entries brochure and entry form are available on website: www.populationfirst.org
૦૩ : મીરાંબહેનને પત્ર // મે ૨૭, ૧૯૩૫
ચિ.મીરાં,
તારા બે સુંદર વર્ણનાત્મક પત્રો મળ્યા. તારી સર્જકશક્તિના આવિર્ભાવ માટે આ રીતે એકલા ફરવા જવાનું તારે માટે કેટલું બધું જરૂરી છે એ આ પત્રો દર્શાવે છે. દરરોજ નહીં તો બની શકે એટલી વાર તારે ફરવા જવાનું રાખવું જોઈએ.
Friday, March 13, 2020
૦૨ : મીરાંબહેનને પત્ર // મે ૨૬, ૧૯૩૫
ચિ. મીરાં,
સિંદીની સફાઈનું કામ એક દિવસ માટે પણ જતું કરવું ન જોઈએ. પણ સાથે સાથે મૌન રાખીને ટેકરી સુધીનું તારું ફરવા જવાનું પણ ચાલુ રહેવું જોઈએ.
Thursday, March 12, 2020
૦૧ : કલાકોની ફાળવણી // શંકરલાલ બૅંકર
ગાંધીજીને ચાલવાનું બહુ ગમતું ને રોજ સવારસાંજ અડધો કલાક નિયમિત રીતે ચાલતા. ચાલવાને તેઓ બાદશાહી કસરત (રૉયલ એક્સરસાઈઝ) કહેતા. ચોમાસામાં વરસાદ આવતો હોય ત્યારે પણ એમની ૧૦'×૧૦'ની ઓરડીમાં એક ખૂણેથી બીજે ખૂણે આંટા મારતા.
Wednesday, March 11, 2020
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1087
'મને રોજ રાતે નવ વાગ્યે ઊંઘ આવી જાય. સવારે પાંચ વાગ્યે જાગ આવી જાય. દાતણ-ચા-પાણી કરીને, છ વાગ્યે તો ખેતરે પહોંચી જાઉં.'
પોપટભાઈ ઠાકોર, ખેડૂત
ગામ : મેરા, તાલુકો : દસાડા, જિલ્લો : સુરેન્દ્રનગર
(મુલાકાત-તારીખ : ૧૦-૦૩-૨૦૨૦, મંગળવાર, ધુળેટી)
Tuesday, March 10, 2020
નગીનદાસ સંઘવીને એકસોએકમા જન્મદિને અભિવંદન
 |
| નગીનદાસ સંઘવી Photograph : Dr. Ashwinkumar / છબી : ડૉ. અશ્વિનકુમાર |
નગીનદાસ સંઘવી
નિવૃત્ત પ્રાધ્યાપક,
નિવૃત્ત પ્રાધ્યાપક,
'દિવ્ય ભાસ્કર' દૈનિક અને 'ચિત્રલેખા' સાપ્તાહિકના વરિષ્ઠ કતારલેખક
જન્મ : ૧૦-૦૩-૧૯૨૦
Saturday, March 7, 2020
Friday, March 6, 2020
Wednesday, March 4, 2020
Monday, March 2, 2020
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1086
ઝીણું વાંચો :
'હું આપને સારું બાવળનું દાતણ આપીશ.'
'હું આપને સારુ બાવળનું દાતણ આપીશ.'
'હું આપને સારું બાવળનું દાતણ આપીશ.'
'હું આપને સારુ બાવળનું દાતણ આપીશ.'
Sunday, March 1, 2020
Saturday, February 29, 2020
Thursday, February 27, 2020
Tuesday, February 25, 2020
Monday, February 24, 2020
Heritage & Media : Bhadra Clock Tower
https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/time-stands-still-for-170-year-old-bhadra-clock/articleshow/70355254.cms
https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/bhadra-tower-clocks-heart-chimes-again/articleshow/70415056.cms
https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/making-gujarats-tower-clocks-tick/articleshow/70517409.cms
Sunday, February 23, 2020
Thursday, February 20, 2020
Tuesday, February 18, 2020
કસ્તૂરકથા - ૦૧
કસ્તૂરબાનાં જીવન અને કાર્યનો વિગતે પરિચય કરાવતી, અધિકૃત સંદર્ભસૂચિ, દૃશ્ય-શ્રાવ્ય સામગ્રી, અને દસ્તાવેજી ચલચિત્ર સાથેની, વ્યાખ્યાનશ્રેણી
ડૉ. અશ્વિનકુમાર
પ્રાધ્યાપક, પત્રકારત્વ અને સમૂહ પ્રત્યાયન વિભાગ,
ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ : ૩૮૦ ૦૧૪
ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ : ૩૮૦ ૦૧૪
..........................................................................................
તારીખ : ૧૭-૦૨-૨૦૨૦થી ૨૨-૦૨-૨૦૨૦ (કસ્તૂરબા નિર્વાણદિન)
વાર : સોમથી શનિ
સમય : સવારે અગિયારથી પોણાબાર
સ્થળ : ઉપાસના ખંડ, મહાદેવ દેસાઈ સમાજસેવા સંકુલ
ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ, આશ્રમમાર્ગ
અમદાવાદ : ૩૮૦ ૦૧૪
Sunday, February 16, 2020
કસ્તૂરબા ગાંધી : વીજાણુ સામગ્રી
https://www.gettyimages.in/detail/video/mahatma-gandhi-walks-with-his-wife-kasturba-gandhi-and-news-footage/129956509
http://www.gandhimedia.org/cgi-bin/gm/gm.cgi?action=view&link=Video/Footage_and_Newsreels/Personalities/Kasturba_Gandhi&image=VIFOPEKG1930505001.flv&img=&tt=flv
https://www.youtube.com/watch?v=cAlPkh1V_3o
Thursday, February 13, 2020
Wednesday, February 12, 2020
અંગ્રેજી ભાષા, દેશી મજા : 143
અમારી બહુમાળી વસાહતના, સવારે ચાલનારા મિત્રોએ 'WhatsApp'માં એક ગ્રૂપ બનાવ્યું છે. અમે તેનું નામ 'WalksApp' પાડવાનું સૂચવ્યું છે. (૧૨-૦૨-૨૦૨૦)
Tuesday, February 11, 2020
Sunday, February 9, 2020
M K Gandhi, Vegetarianism, and 'The Vegetarian'
https://www.gandhiheritageportal.org/cwmg_volume_thumbview/MQ==#page/62/mode/2up
https://www.vegsoc.org/about-us/history-of-the-vegetarian-society-early-history/
http://1890swriters.blogspot.com/2014/05/gandhi-vegetarianism-and-1890s-london.html
https://www.gandhiashramsevagram.org/diet-reform/chapter-01-vegetarianism.php
https://www.mkgandhi.org/ebks/moralbasis_vegetarianism.pdf
http://www.gandhitopia.org/profiles/blogs/speech-of-mahatma-gandhi-at-meeting-of-london-vegetarian-society
https://www.livemint.com/Leisure/ZBRp4G4izTCiSDzRvdUsCJ/Mahatma-Gandhi--Experiments-with-eating.html
https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20191007-his-experiments-with-food-1603416-2019-09-27
http://14.139.121.106:8080/jspui/bitstream/123456789/1173/11/11_Vegetarianism%20and%20the%20National%20Self.pdf
https://www.huffingtonpost.in/entry/mahatma-gandhi-diet_l_5cb6021fe4b082aab08d3954
Tuesday, February 4, 2020
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1084
'અંગમરોડ' લખ્યું હોય ત્યારે, તેઓ ભલે 'અંગમ રોડ' વાંચે, આપણે તો 'અંગ મરોડ' એ રીતે જ વાંચવું!
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1083
'મેળાપીપણું' લખ્યું હોય ત્યારે, તેઓ ભલે 'મેળા પીપણું' વાંચે, આપણે તો 'મેળાપી પણું' એ રીતે જ વાંચવું!
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1082
'ગાઈવગાડીને' લખ્યું હોય ત્યારે, તેઓ ભલે 'ગાઈવ ગાડીને' વાંચે, આપણે તો 'ગાઈ વગાડીને' જ વાંચવું!
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1081
'લેહલદાખ' લખ્યું હોય ત્યારે, તેઓ ભલે 'લેહલ દાખ' વાંચે, આપણે તો 'લેહ લદાખ' એમ જ વાંચવું!
Friday, January 31, 2020
Wednesday, January 29, 2020
Saturday, January 25, 2020
Wednesday, January 22, 2020
Monday, January 20, 2020
Wednesday, January 15, 2020
Saturday, January 11, 2020
Friday, January 10, 2020
સપ્તકની આઠમી સ્વરરાત્રિ
સપ્તકમાં જુગલબંધી કરનારા કળાકારો વચ્ચે સંગીતના સામંજસ્ય સાથે સ્મિતનો સેતુ રચાય છે.
ડૉ. અશ્વિનકુમાર
.........................................................................................................................................
આપણે એકબીજાને દર વર્ષે 'Happy New Year' બોલીને શુભેચ્છા પાઠવીએ છીએ. જોકે, અમદાવાદમાં સપ્તકના રસિયાઓ પહેલી જાન્યુઆરીથી તેર દિવસ સુધી પરસ્પરને 'Happy New Ear'ની શુભેચ્છા પાઠવીને કાનસમૃદ્ધ થતાં હોય છે! બૂમ-બરાડા અને ગોકીરા-દેકારાના ચાલુ વર્તમાનકાળમાં, સપ્તક સંગીત સમારોહના શિસ્તસજ્જ શ્રોતાજનોએ શ્રવણની સાધનાને કર્ણગત કરી છે. તેઓ બે સત્રો વચ્ચે નાનકડો વિરામ લઈને કેસર દૂધ કે કડક ચાની ચૂસકી લેતાં અને મઘઈ પાનની જોડીને મમળાવતાં, સૂર-તાલ કે લય-ગાનની હળવી ચર્ચા કરે છે.
અમદાવાદની અનોખી ઓળખ એવા સપ્તક સંગીત સમારોહની, આઠમી રાત્રિના પ્રથમ ચરણમાં, અમાન અલી બંગશનું સરોદવાદન પ્રસ્તુત થયું. તેમણે રાગ લલિતાગૌરી, રાગ ચંદ્રનંદન અને માલકૌંસની બંદિશોની રજૂઆત કરી. વિજય ઘાટેએ ધ્યાનાકર્ષક તબલાં-સંગત કરી. દ્વિતીય ચરણમાં, પંડિત સ્વપન ચૌધરીનું એકલ તબલાં-વાદન પ્રસ્તુત થયું. તેમણે તીનતાલમાં જમાવટ કરી. દિલશાદ ખાને સારંગી-સંગત કરી.
તૃતીય ચરણમાં, પંડિત અજય ચક્રવર્તીનું શાસ્ત્રીય ગાયન પ્રસ્તુત થયું. ચાલીસમો સપ્તક સંગીત સમારોહ જેમને સમર્પિત થયો છે એવા પંડિત રવિશંકર સાથેનાં સંસ્મરણો, અજયજીએ હૃદયપૂર્વક તાજાં કર્યા. તેમણે રાગ કલાવતીથી સૂરની સજાવટ કરી. સંગીતસભામાં નમ્રતામૂર્તિ અજય ચક્રવર્તીએ કહ્યું કે, 'ઇસમેં હમારા કુછ નહીં હૈ. પર સબ ગુરુઓં કી કૃપા હૈ.' સમર સહાએ તબલાં-સંગત કરી. પારોમિતા મુખર્જીએ હાર્મોનિયમ-સંગત કરી.
સપ્તકમાં જુગલબંધી કરનારા કળાકારો વચ્ચે સંગીતના સામંજસ્ય સાથે સ્મિતનો સેતુ રચાય છે. એટલે રસિકજનો મોજમાં આવીને હાથ આકાશ તરફ લાંબો કરે છે. આ જ વખતે ઈશ્વર પણ ધરતી તરફ હાથ લંબાવતો હોય એવું બને!
ડૉ. અશ્વિનકુમાર
.........................................................................................................................................
આપણે એકબીજાને દર વર્ષે 'Happy New Year' બોલીને શુભેચ્છા પાઠવીએ છીએ. જોકે, અમદાવાદમાં સપ્તકના રસિયાઓ પહેલી જાન્યુઆરીથી તેર દિવસ સુધી પરસ્પરને 'Happy New Ear'ની શુભેચ્છા પાઠવીને કાનસમૃદ્ધ થતાં હોય છે! બૂમ-બરાડા અને ગોકીરા-દેકારાના ચાલુ વર્તમાનકાળમાં, સપ્તક સંગીત સમારોહના શિસ્તસજ્જ શ્રોતાજનોએ શ્રવણની સાધનાને કર્ણગત કરી છે. તેઓ બે સત્રો વચ્ચે નાનકડો વિરામ લઈને કેસર દૂધ કે કડક ચાની ચૂસકી લેતાં અને મઘઈ પાનની જોડીને મમળાવતાં, સૂર-તાલ કે લય-ગાનની હળવી ચર્ચા કરે છે.
અમદાવાદની અનોખી ઓળખ એવા સપ્તક સંગીત સમારોહની, આઠમી રાત્રિના પ્રથમ ચરણમાં, અમાન અલી બંગશનું સરોદવાદન પ્રસ્તુત થયું. તેમણે રાગ લલિતાગૌરી, રાગ ચંદ્રનંદન અને માલકૌંસની બંદિશોની રજૂઆત કરી. વિજય ઘાટેએ ધ્યાનાકર્ષક તબલાં-સંગત કરી. દ્વિતીય ચરણમાં, પંડિત સ્વપન ચૌધરીનું એકલ તબલાં-વાદન પ્રસ્તુત થયું. તેમણે તીનતાલમાં જમાવટ કરી. દિલશાદ ખાને સારંગી-સંગત કરી.
તૃતીય ચરણમાં, પંડિત અજય ચક્રવર્તીનું શાસ્ત્રીય ગાયન પ્રસ્તુત થયું. ચાલીસમો સપ્તક સંગીત સમારોહ જેમને સમર્પિત થયો છે એવા પંડિત રવિશંકર સાથેનાં સંસ્મરણો, અજયજીએ હૃદયપૂર્વક તાજાં કર્યા. તેમણે રાગ કલાવતીથી સૂરની સજાવટ કરી. સંગીતસભામાં નમ્રતામૂર્તિ અજય ચક્રવર્તીએ કહ્યું કે, 'ઇસમેં હમારા કુછ નહીં હૈ. પર સબ ગુરુઓં કી કૃપા હૈ.' સમર સહાએ તબલાં-સંગત કરી. પારોમિતા મુખર્જીએ હાર્મોનિયમ-સંગત કરી.
સપ્તકમાં જુગલબંધી કરનારા કળાકારો વચ્ચે સંગીતના સામંજસ્ય સાથે સ્મિતનો સેતુ રચાય છે. એટલે રસિકજનો મોજમાં આવીને હાથ આકાશ તરફ લાંબો કરે છે. આ જ વખતે ઈશ્વર પણ ધરતી તરફ હાથ લંબાવતો હોય એવું બને!
.........................................................................................................................................
ડૉ. અશ્વિનકુમાર 'પત્રકારત્વ અને સમૂહ પ્રત્યાયન'ના પ્રાધ્યાપક છે.
ડૉ. અશ્વિનકુમાર 'પત્રકારત્વ અને સમૂહ પ્રત્યાયન'ના પ્રાધ્યાપક છે.
સૌજન્ય : 'દિવ્ય ભાસ્કર', 'સિટી ભાસ્કર', અમદાવાદ, ૧૦-૦૧-૨૦૨૦, પૃષ્ઠ : ૦૩
Thursday, January 9, 2020
Wednesday, January 8, 2020
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1077
સાચો શબ્દ 'અમોઘ' છે, 'અમોધ' નહીં.
મોઘ એટલે નકામું, નિષ્ફળ.
અમોઘ એટલે નિષ્ફળ નહીં તેવું અર્થાત સફળ, સચોટ.
Monday, January 6, 2020
ભાષાની મજા, મજાની ભાષા - 1076
'નિકષા' શબ્દનો અર્થ થાય છે : 'રાક્ષસોની માતા'. પુરાણકથા મુજબ નિકષા સુમાલિની કન્યા અને વિશ્રવાની પત્ની હતી. આ રાક્ષસીના ગર્ભથી રાવણ, કુંભકર્ણ, શૂર્પણખા અને વિભીષણ ઉત્પન્ન થયાં હતાં. આજકાલ બાળકનું નામ સાવ નોખું પાડવાના લોભમાં ભૂલથી પણ આવું નામ પસંદ ન થઈ જાય એનું ધ્યાન રાજ્ય સરકારે નહીં, આપણે જ રાખવું પડે!
Sunday, January 5, 2020
Subscribe to:
Posts (Atom)